Η κρίση χτυπάει την ψυχή μας

Ραγδαία αύξηση της κατάθλιψης και των αυτοκτονικών τάσεων λόγω της κρίσης

Ρεπορτάζ: Μάρθα Καϊτανίδη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Δευτέρα 10 Οκτωβρίου 2011

Την… ψυχή της Ελλάδας έχει χτυπήσει η οικονομική κρίση, με τα δεδομένα νέας μελέτης να δείχνουν ραγδαία αύξηση της κατάθλιψης και των αυτοκτονικών τάσεων μέσα σε διάστημα δύο ετών. Την ίδια ώρα, όμως, οι περικοπές δαπανών για την ψυχική υγεία φθάνουν το 50%.

Τα στοιχεία δύο πανελλαδικών μελετών που διεξήχθησαν την άνοιξη του 2009 και του 2011 από το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) καταγράφουν τη θλιβερή πραγματικότητα που βιώνουν οι Ελληνες.

Πριν από δύο χρόνια 47,2% των Ελλήνων παραδέχονταν ότι ένιωθαν μελαγχολικοί ή «πεσμένοι» σε καθημερινή βάση για τουλάχιστον δύο εβδομάδες.

Φέτος, το αντίστοιχο ποσοστό ανέβηκε στο 54,4%, ενώ παράλληλα διαπιστώθηκε αύξηση στους πολίτες που εκδηλώνουν μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο - δηλαδή νιώθουν μεταξύ άλλων «κενό», χάνουν το ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες που κάποτε τους γέμιζαν, ενώ η αναποφασιστικότητα και οι ενοχές τούς στοιχειώνουν.

Ακόμη πιο δυσοίωνα είναι τα συμπεράσματα της ίδιας μελέτης σε ό,τι αφορά την τάση αυτοκτονίας. Οπως φαίνεται, ολοένα και περισσότεροι Ελληνες σχεδιάζουν νοερά την αυτοκτονία τους, αντιμετωπίζοντας τον θάνατο ως διέξοδο από τα προβλήματα. Την άνοιξη του 2011 στην έρευνα συμμετείχαν 2.256 άνθρωποι (ο αντίστοιχος αριθμός το 2009 ήταν 2.192), εκ των οποίων οι 151 εκμυστηρεύθηκαν στους επιστήμονες ότι έκαναν σκέψεις αυτοκτονίας. Μάλιστα, οι 33 είχαν τον προηγούμενο μήνα από την έρευνα αποπειραθεί να κάνουν κακό στον εαυτό τους. Οι επιστήμονες, ωστόσο, έκαναν ένα βήμα παραπέρα με στόχο να εκτιμήσουν κατά πόσο η οικονομική κρίση συνδέεται με τα ψυχολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά.

Αυτό που διαπιστώθηκε κατά την ανάλυση των αποτελεσμάτων είναι ότι από αυτούς που αντιμετωπίζουν υψηλή οικονομική δυσχέρεια, το 20,9% βρέθηκε να καλύπτει τα διαγνωστικά κριτήρια του μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου.

Επιπλέον, από εκείνους που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, το 21,2% έκανε αναφορά σε σκέψεις αυτοκτονίας.

«Η οικονομική κρίση υπονομεύει ακόμη και τις πιο απλές βεβαιότητες της ζωής, όπως για παράδειγμα ότι οι γονείς θα μπορέσουν να πληρώσουν το φροντιστήριο του παιδιού τους ή το ενοίκιό τους», λέει στα «ΝΕΑ» η επίκουρη καθηγήτρια Ψυχιατρικής Μαρίνα Οικονόμου, η οποία μαζί με τον ομότιμο καθηγητή Ψυχιατρικής Μιχάλη Μαδιανό αποτελούν τους επιστημονικούς υπευθύνους της μελέτης.

Πάντως η ίδια διευκρινίζει ότι οι ψυχικές διαταραχές, όπως είναι το μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο, είναι πολυπαραγοντικές, όμως «φαίνεται να υπάρχει μια κρίσιμη επίδραση της δυσχερούς οικονομικής κατάστασης στην ψυχική υγεία».

"...το χρήμα είναι σαν τα σκατά!..."

Ψυχανάλυση της οικονομικής κρίσης: Συνέντευξη με τον Jacques-Alain Miller
Posted on 14/11/2008 by criticalpsy


Παρατίθεται η μετάφραση από τον Μωυσή Μπουντουρίδη και το μπλόγκ του “Κοινωνικά Κινήματα & Κοινωνικά Δίκτυα” μιας πρόσφατης συνέντευξης του διαπρεπούς Γάλλου ψυχαναλυτή Jacques-Alain Miller για την τρέχουσα οικονομική κρίση του καπιταλισμού, που είχε αναρτηθεί (στα αγγλικά) στο γνωστό site www.lacan.com. Ο Jacques-Alain Miller ήταν μαθητής, συνεργάτης και μελετητής του Jacques Lacan, με την κορή μάλιστα του οποίου είναι παντρεμένος. Έχει ένα πολύ εκτεταμένο συγγραφικό, θεωρητικό και κλινικό έργο πάνω στην ψυχανάλυση της σχολής του Lacan.

Ψυχανάλυση της οικονομικής κρίσης

Ερώτηση: Όπως θα μας υπενθύμιζε η ετυμολογία, υπάρχουν διάφορες συγγένειες μεταξύ της λέξης ‘κρίση’ και της λέξης ‘κρίσιμος.’ Η κρίση παραπέμπει στη γνώμη ή την απόφαση, αλλά αποτελεί περισσότερο από κάθε τι άλλο ένα σημείο διακλάδωσης, όπως μια ασθένεια που μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο ή στη θεραπεία. Για τον ψυχαναλυτή, ποια είναι η έννοια της λέξης κρίση;

Jacques-Alain Miller: Ο ψυχαναλυτής είναι “φιλικός με την κρίση.” Η εισαγωγή στην ψυχανάλυση πάντοτε αποτελεί για το υποκείμενο μια κρίσιμη στιγμή, που ανταποκρίνεται σε μια κρίση ή ξεσκεπάζει μια κρίση. Μόνο, αφού αρχίσει, η ψυχανάλυση γίνεται μια σκληρή εργασία. Κρίση κλάματος; Περιμένετε μέχρι να περάσει. Κρίση αγωνίας, επίθεση πανικού; Ηρεμείτε. Κρίση τρέλας; Αποφεύγετε να την αρχίσετε.. Επιπλέον, κάθε συνεδρία είναι σαν μια μικρή κρίση, που περνά από παροξυσμό μέχρι να ξεκαθαρίσει. Κοντολογίς, υπάρχει κρίση με την ψυχαναλυτική έννοια, όταν η ομιλία, ο λόγος, οι λέξεις, τα σχήματα, οι τύποι, η ρουτίνα, όλοι οι συμβολικοί μηχανισμοί, αποδεικνύονται ξαφνικά ότι είναι αδύνατο να ελέγξουν το πραγματικό, που διαμορφώνεται όπως νά ’ναι. Η κρίση είναι το πραγματικό αχαλιναγώγητο, το αδύνατο να ελεγχθεί. Το ισοδύναμο, στον πολιτισμό, εκείνων των θυελλών, με τις οποίες η φύση περιοδικά υπενθυμίζει στην ανθρωπότητα την επισφάλειά της, την τρωτότητά της.



Ε.: Πώς ερμηνεύετε τον φόβο να χάσουμε χρήματα, τα χρήματά μας; Η συγκέντρωση χρημάτων είναι το ίδιο πράγμα για έναν μικρό αποταμιευτή, όπως για έναν δισεκατομμυριούχο;



JAM: Συμβαίνει τις τελευταίες βδομάδες να κουράρω έναν ασθενή, δισεκατομμυριούχο και μανιακό, ο οποίος συχνά μου ανακοίνωνε γελώντας ότι μόλις εκείνο το πρωί είχε κερδίσει ή χάσει ένα εκατομμύριο δολάρια σπεκουλάροντας με το συνάλλαγμα. Το κόστος της συνεδρίας ήταν γι’ αυτόν κάτι σαν ένα φιλοδώρημα, κάτι ανύπαρκτο. Κατέληξε να χρεοκοπήσει. Υπάρχουν όμως κι άλλοι τύποι δισεκατομμυριούχων, πιο συντηρητικοί, ακόμη και μίζεροι, και πιο ενημερωμένοι. Αλλά αν είσθε πραγματικά πλούσιοι, τότε μάλλον δεν μπορείτε να κάνετε ψυχανάλυση, γιατί δεν μπορείτε να πληρώσετε, δεν μπορείτε να δώσετε κάτι το σημαντικό για σας: η ψυχανάλυση γλιστρά από τα δάκτυλά σας όπως το νερό πάνω στα φτερά της πάπιας. Ο “μικρός αποταμιευτής”; Αν αποταμιεύεις ή μαζεύεις, σημαίνει ότι θυσιάζεις την επιθυμία, ή τουλάχιστον την αναβάλλεις. Το κουτί του Harpagon (του ήρωα του Μολιέρου) είναι το κουτί της απόλαυσης, αλλά της ψυχρής απόλαυσης. Το χρήμα είναι ένας σηματοδότης χωρίς σηματοδότηση, που σκοτώνει όλες τις σηματοδοτήσεις. Όταν αφιερώνεται κανείς στο χρήμα, η αλήθεια χάνει το νόημα, το μόνο που τότε έχει κανείς μπροστά του είναι μια παγίδα.



Ε.: Το δέλεαρ του κέρδους, η επιθυμία να στοιβάζεις μεγάλα χρηματικά ποσά, κάνουν κάτι το εξωπραγματικό. Μια τέτοια ώθηση προς τον πλούτο σχετίζεται με την ενόρμηση του θανάτου;



JAM: Ναι, η ώθηση της αποταμίευσης διαλογίζεται ανοιχτά το θάνατο, τον τρόμο της αρρώστιας, την επιθυμία της διαιώνισης μέσω των απογόνων. Υπάρχει όμως ακόμη κι η ώθηση του δανεισμού, αν μπορώ να το πω έτσι, με την κατανάλωση σαν την ύστατη συνέπειά της, η ασταμάτητη σπατάλη. Και μετά υπάρχει κι η ώθηση του χρήματος χάρη του χρήματος, η καθαρή ευχαρίστηση της αποθησαύρισης. Θάνατος, απόλαυση κι επανάληψη, αυτές είναι οι τρεις πλευρές μιας πυραμίδας, της οποίας η βάση δίνεται από την ασυνείδητη φύση του χρήματος: κι εδώ έχουμε να κάνουμε με το πρωκτικό αντικείμενο. Τι βλέπουμε αυτή τη στιγμή της αλήθειας για την οικονομική κρίση, στην οποίαν είμαστε; Ότι τίποτε δεν αξίζει, ότι το χρήμα είναι σαν τα σκατά! Εδώ βρίσκεται το πραγματικό, που αναστατώνει όλα τα λόγια. Κάποιοι το λένε, ευγενικά, “τα τοξικά κεφάλαια”.. Ο πάπας Βενέδικτος ο 6ος, πάντοτε οξύνους, έσπευσε αμέσως να επωφεληθεί από την οικονομική κρίση: “αποδεικνύει,” έλεγε, “ότι τα πάντα είναι μάταια κι ότι μόνο ο λόγος του Θεού ισχύει!”



Ε.: Η κρίση αυτή εμπεριέχει μια έντονη ψυχολογική διάσταση. Τι εξηγεί τις κινήσεις πανικού κι ιδιαίτερα τα τινάγματα στα χρηματιστήρια; Τι τα ξεκινά και πώς μπορούν να ηρεμήσουν;



JAM: Το σημείο του χρήματος έχει να κάνει με τη φαινομενικότητα, που εξαρτάται από τις κοινωνικές συμβάσεις. Το οικονομικό σύμπαν είναι μια αρχιτεκτονική φτιαγμένη από αποκυήματα της φαντασίας και το θεμέλιό της είναι αυτό που ο Lacan ονόμαζε “υποκείμενο που υποτίθεται ότι γνωρίζει,” ότι γνωρίζει το γιατί και το πώς. Ποιος παίζει αυτόν τον ρόλο; Το κοντσέρτο των αρχών, από όπου μερικές φορές βγαίνει κάποια φωνή, όπως, για παράδειγμα, του Alan Greenspan, στον καιρό του. Οι παίκτες της οικονομίας βασίζουν τη συμπεριφορά της σ’ αυτό. Η πλασματική και υπέρ-αναστοχαστική δομή κρατιέται από την “πίστη” στις αρχές, δηλαδή, μέσω της μεταβίβασης προς το υποκείμενο που υποτίθεται ότι γνωρίζει. Όταν το υποκείμενο αυτό παραπαίει, υπάρχει κρίση, διάλυση των θεμέλιων, που φυσικά εμπεριέχει και φαινόμενα πανικού. Όμως, το οικονομικό υποκείμενο, που υποτίθεται ότι γνωρίζει, ήδη ήταν εντελώς καταρρακωμένο, εξ αιτίας της απελευθέρωσης της αγοράς. Κι αυτό συνέβη, γιατί ο οικονομικός κόσμος πίστευε, ξεμυαλισμένος μέσα στην παράκρουσή του, ότι θα μπορούσε να τακτοποιήσει τα πράγματα χωρίς τη συνδρομή αυτών που υποτίθεται ότι γνώριζαν. Πρώτο, οι κτηματομεσιτικές αξίες αχρηστεύτηκαν. Δεύτερο, βαθμιαία όλα έγιναν σκατά. Τρίτο, υπάρχει μια γιγαντιαία αρνητική μεταβίβαση προς τις αρχές. Το ηλεκτροσόκ του σχέδιου Paulson/Bernanke εξαγριώνει τον κόσμο: η κρίση γίνεται κρίση εμπιστοσύνης και θα διαρκέσει μέχρις ότου ανοικοδομηθεί το υποκείμενο που υποτίθεται ότι θα γνωρίζει. Αυτό θα γίνει μακροπρόθεσμα με τη μορφή ενός νέου σύνολου συμφωνιών τύπου Bretton Woods, ενός συμβούλιου, στο οποίο θα ανατεθεί να μιλήσει την αλήθεια για την αλήθεια.

Mark Boyle «Ο άφραγκος άνθρωπος»

Πτυχιούχος οικονομικών. Επιχειρηματίας. Ιδρυτής του freeconomy. Ζει όπως όλοι μας: στο 21ο αιώνα και…σ’αυτή τη γη. Πιο το παράξενο ; Έγραψε στα παλαιότερα των υποδημάτων του τον εκβαρβαρισμένο ανθρωπότυπο που μάς πλασάρεται: τον Homo Oeconomicus. Δηλαδή; Προτίμησε να αποπειραθεί να ζήσει τον κόσμο και όχι να τον φάει, να τον…καταναλώσει. Το βιβλίο του επιχειρηματία Mark Boyle «Ο άφραγκος άνθρωπος», των εκδόσεων Λιβάνη, σε μετάφραση Χ.Καψάλη, κάνει μια τρίπλα στα πολλά βιβλία των ημερών περί οικονομικής κρίσης : φέρνει το μπαλάκι στην προσωπική εστία, στην εξατομικευμένη ευθύνη. Δεν περιμένει να φτιάξει ο κόσμος. Φτιάχνει ο ίδιος.

Το βιβλίο αποτελεί έναν προκλητικό καθρέφτη τού εφησυχασμένου εαυτού μας, που είμαι σίγουρος θα φιλοξενήσει πολλές φτυσιές για την εγκληματική χρησιμοθηρία μας. Διότι τώρα εξαφανίζονται οι δικαιολογίες. Όχι τί μου κάνουν. Αλλά τί κάνω εγώ. Σπατάλη, νερού, φωτός, του κόσμου ολόκληρου…Για να ξεχάσω την ευθύνη μου να ζω !

Ξοδεύω τον κόσμο γιατί είμαι άτολμος να ζήσω!Πόσο θάρρος διαθέτουμε για να ζήσουμε και όχι να κρυβόμαστε ; Ο αναγνώστης ας απαντήσει πια για λογαριασμό του.
Ένα μειονέκτημα του βιβλίου : η ζυγαριά του γέρνει αισθητά από την πλευρά μιας εργένικης ζωής σε κλίμα on the road, που μειώνει την εφαρμογή των προτεινομένων σε θεσμοθετημένες κοινωνίες.


Δευτέρα, 17 Οκτώβριος 2011 21:00Βιβλιοδρόμιο

πηγή: Αντίφωνο

Χρήμα και ψυχοθεραπεία

Αρθρο του Χρήστου Ζιούβα
πηγή: http://www.christosziouvas.gr/
Τον τελευταίο χρόνο (2010-2011), πολλές φορές οι θεραπευόμενοι, φέρνουν στις ατομικές ή ομαδικές συνεδρίες θέματα που έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με την οικονομική κρίση. Ατομικές ή οικογενειακές επιχειρήσεις που βρίσκονται στα πρόθυρα της χρεωκοπίας, περικοπές στα εισοδήματα, απολύσεις ή μακροχρόνια παραμονή σε ανεργία. Όπως λέει και ο λαός μας, η φτώχεια φέρνει γκρίνια. Η οικονομική δυσπραγία αυξάνει το άγχος, συχνά δημιουργεί ένταση στις οικογενειακές σχέσεις και ενίοτε εκφράζεται με καταθλιπτικά συμπτώματα. Η οικονομική κρίση αυξάνει τα αιτήματα για συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία.
-------------------------------------------------------------------------------
Το φαινόμενο αυτό παρατηρήθηκε και στις ΗΠΑ το 2008. Ταυτόχρονα όμως παρουσιάζεται και το παράδοξο, οι άνθρωποι που υφίστανται τις δυσμενέστερες συνέπειες της κρίσης και πιέζονται ψυχολογικά περισσότερο να είναι και αυτοί που δυσκολεύονται περισσότερο να διαθέσουν κάποια χρήματα για ψυχοθεραπεία. Αυτό έχει ως πιθανό αποτέλεσμα να αυξάνεται η πίεση προς τις δημόσιες δομές ψυχικής υγείας (Εφημερίδα Αυγή 28/4/2011). Όσοι άνθρωποι αποφασίζουν να απευθυνθούν σε ιδιώτες ψυχοθεραπευτές, συχνά το έχουν αναβάλλει τόσο καιρό που τελικά η κατάστασή τους είναι αρκετά επιβαρυμένη και πολύπλοκη. Επιπρόσθετα, το τελευταίο διάστημα, οι άνθρωποι που ζητούν βοήθεια έχουν προσδοκίες για άμεση ανακούφιση και γρήγορες λύσεις. Επίσης, είναι πιο επιφυλακτικοί στο να δεσμευτούν σε μακροχρόνια θεραπεία, προβάλλοντας μεταξύ άλλων και οικονομικούς λόγους.



Η εμπειρία μου δείχνει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις διακοπής της θεραπείας, οι οικονομικοί λόγοι, ακόμα και όταν υφίστανται ως αντικειμενική δυσκολία, σπάνια είναι ο αποκλειστικός λόγος που κάποιος θεραπευόμενος σταματάει τις συνεδρίες. Την προηγούμενη χρονιά, οι περισσότεροι θεραπευόμενοι μου που διέκοψαν από μακροχρόνια ομαδική θεραπεία, βρίσκονταν σε κομβικό σημείο στην εξέλιξή τους και διαπραγματεύονταν δύσκολα θέματα μέσα στη δυναμική της ομάδας που αφορούσαν την προσωπική τους ιστορία.



Το χρήμα πέραν από αναγκαίο για να καλύψουμε βιοποριστικές ανάγκες μας έχει πολλαπλά άλλα νοήματα.



Καταρχήν, υπάρχουν άνθρωποι και οικογένειες που αντιμετωπίζουν αντικειμενική επιδείνωση της οικονομικής τους κατάστασης. Όταν ανατρέπονται μακροχρόνιοι οικονομικοί προγραμματισμοί δημιουργούνται συναισθήματα ανασφάλειας, φόβου ή ακόμα και ενοχής σε σχέση με τις προοπτικές της επόμενης γενιάς.



Υπάρχουν περιπτώσεις που η οικονομική κρίση δημιουργεί σοβαρές ανασχέσεις σε σημαντικές μεταβάσεις στο κύκλο ζωής της οικογένειας. Για παράδειγμα μπορεί να δημιουργεί περιορισμούς στις εκπαιδευτικές επιλογές των παιδιών ή κάποιων από τα παιδιά, να καθυστερεί την οικονομική ανεξαρτητοποίηση των μελών και τη σύσταση νέων οικογενειών, να επηρεάζει τον αριθμό παιδιών που τεκνοποιούν τα ζευγάρια, καθώς και τις επιλογές που έχει η οικογένεια για την υποστήριξη των γηραιότερων μελών της.



Σε άλλες περιπτώσεις, η στενότητα χρημάτων φέρνει στην επιφάνεια δυναμικές που προϋπάρχουν στο ζευγάρι αλλά έμεναν σε λανθάνουσα κατάσταση (Shapiro M. 2007). Ποιος παίρνει τις οικονομικές αποφάσεις στην οικογένεια όταν αλλάζει η επαγγελματική και εισοδηματική κατάσταση των δύο συντρόφων; Πώς υπεισέρχονται οι διαφορετικές πεποιθήσεις που έχουν για το νόημα του χρήματος οι σύντροφοι από τις οικογένειες καταγωγής τους σε θέματα διαχείρισης περιορισμένων πόρων ; Ποιοι ανήκουν «στον κύκλο των δικών μας ανθρώπων» που αναμένουμε και αναμένουν να υποστηρίξουμε σε περιόδους οικονομικής ένδειας;



Τέλος, υπάρχει μια κατηγορία ανθρώπων που αντιμετωπίζει ειδικού τύπου προβλήματα με την διαχείριση του χρήματος. Σε περιόδους οικονομικής κρίσης τα προβλήματα αυτά παίρνουν εκρηκτικές διαστάσεις. Τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας αδυνατούν πια να αρνούνται ότι υπάρχει πρόβλημα και καλούνται να δράσουν, συχνά απευθυνόμενοι σε κάποιο ψυχοθεραπευτή. Για παράδειγμα άνθρωποι με ψυχαναγκασμούς που προβαίνουν σε υπερβολικές αγορές και φορτώνουν τις πιστωτικές τους κάρτες με ανεξέλεγκτα χρέη (Benson 2009), ή άνθρωποι που έχουν εξαρτήσεις από ψυχοτρόπες ουσίες ή συμπεριφορές (π.χ. τζόγος, εξάρτηση από το σεξ). Οι άνθρωποι αυτοί για διάφορους λόγους που σχετίζονται με την βιογραφία τους, καταφεύγουν σε καταναγκαστικού τύπου αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές για να διαχειριστούν το στρες τους.



Είναι προφανές ότι γύρω από το χρήμα υφαίνονται πολύ διαφορετικά νοήματα και ιστορίες στις ζωές των ανθρώπων. Οι συζητήσεις ή και οι συγκρούσεις για το χρήμα μπορεί να είναι μια μεταφορά για υποβόσκοντα θέματα σχέσεων που ταλανίζουν τα ζευγάρια και τις οικογένειες, συχνά για αρκετές γενιές. Οι συστημικοί οικογενειακοί θεραπευτές καλούνται να διευκολύνουν το ξετύλιγμα αυτών των πολλαπλών στρωμάτων νοήματος που ενυπάρχουν στις διαπραγματεύσεις για οικονομικά θέματα (το παρατηρούμε πολύ συχνά και με ένταση σε κληρονομικά θέματα). Να παράσχουν την ασφάλεια ώστε να ακουστούν όλες οι φωνές μέσα στο οικογενειακό σύστημα και να διευκολύνουν την διαπραγμάτευση των μελών στην εξεύρεση λύσεων που απαντούν όχι μόνο στο οικονομικό επίπεδο αλλά κυρίως στο σχεσιακό.
Benson A.L. (2009) To buy or not to buy?, Psychotherapy Networker, p.p. 29-33, March/April 2009

Shapiro M. (2007) Money: a therapeutic tool for couples therapy, Family Process 46:279-291

Εφημερίδα"Αυγή"28/4/2011 http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=613466

Ένας στους δύο Έλληνες εμφανίζει συμπτώματα κατάθλιψης#.TpVEX-5MtqU.blogger#.TpVEX-5MtqU.blogger

Πόσο μας έχει επηρεάσει η κρίση;

Μπορούμε να είμαστε καλά σε ένα τόσο ασταθές πολιτικοοικονομικό περιβάλλον; Τί χρειαζόμαστε για να είμαστε ευτυχισμένοι και ποιοι από μας τελικά καταφέρνουν να κρατήσουν καλύτερη ισορροπία; Είναι το εξωτερικό περιβάλλον ή η εσωτερική μας ισορροπία που καθορίζει αν είμαστε καλά; Υπάρχουν άνθρωποι των οποίων η ευτυχία είναι πιο ανθεκτική στις εξωτερικές συνθήκες, όσο άσχημες και να είναι αυτές;



Η Θετική Ψυχολογία λέει NAI, υπάρχουν

Και οι ισχυρότεροι μεταξύ μας είναι οι άνθρωποι που έχουν μάθει να μην αγνοούν τα θετικά που εγγενώς υπάρχουν, που μπορούν να τα διακρίνουν και που δεν επιτρέπουν σε αρνητικά συναισθήματα να τους καταβάλουν.

Η Ελληνική Εταιρεία Θετικής Ψυχολογίας (Ε.Ε.ΘΕ.ΨΥ.) σε συνέντευξη Τύπου παρουσίασε τα αποτελέσματα των ερευνών της για τον ρόλο των θετικών συναισθημάτων στην αντιμετώπιση της κρίσης.

Στο πλαίσιο αυτό, ο πρόεδρος της Ε.Ε.ΘΕ.ΨΥ. καθηγητής του Τμήματος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, Αναστάσιος Σταλίκας, ενημέρωσε για τη δημιουργία του Κλάδου της Θετικής Ψυχολογίας στην Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (στην οποία μέλη γίνονται αποκλειστικά οι κάτοχοι διδακτορικού διπλώματος Ψυχολογίας).
Έγινε, επίσης, η παρουσίαση του πρώτου βιβλίου με τίτλο 'Εισαγωγή στη Θετική Ψυχολογία'.

Η Ε.Ε.ΘΕ.ΨΥ. διοργανώνει Διημερίδα με θέμα 'Θετική Ψυχολογία: Δύναμη στην κρίση', στις 21 και 22 Οκτωβρίου στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο [Ελευθερίου Βενιζέλου (Θησέως) 70] για να παρουσιάσει πώς μπορεί να συμβάλει η Θετική Ψυχολογία στην ενίσχυση της ψυχολογικής ανθεκτικότητας εν μέσω κρίσης.

Η Ε.Ε.ΘΕ.ΨΥ. πραγματοποίησε δύο έρευνες, η πρώτη το 2008 - 2009 και η δεύτερη στα τέλη του 2010, στον ελληνικό πληθυσμό από τις οποίες προέκυψαν σημαντικά συμπεράσματα για τους παράγοντες που προσδιορίζουν την ψυχολογική ανθεκτικότητα.

Ταυτότητα: Η έρευνα πραγματοποιήθηκε το 2008-2009 με 5.265 συμμετέχοντες στις ηλικίες από 17 ετών έως 60+ και η δεύτερη το 2010 με 2.701 συμμετέχοντες από 17 ετών έως 60+. Καλύπτει όλο το φάσμα μορφωτικού και οικονομικού επιπέδου, οικογενειακής και εργασιακής κατάστασης.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας:
Ένας στους δύο Έλληνες έχουν συμπτώματα κατάθλιψης

Ένας στους τέσσερις έχουν και κατάθλιψη και άγχος

Ένας στους τρεις έχει άγχος

Από κείνους, οι οποίοι επηρεάστηκαν από την κρίση (47% του πληθυσμού) το 59% εμφανίζει κατάθλιψη και το 50,7 εμφανίζει άγχος – στρες.

Οι γυναίκες έχουν επηρεαστεί περισσότερο από ό,τι οι άντρες.

Στους νέους εμφανίζονται υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης με άμεσες συνέπειες στην παραγωγικότητα και την απόδοσή τους

Εκείνοι που βιώνουν πιο πολλά θετικά συναισθήματα έχουν λιγότερη κατάθλιψη και άγχος. Παρότι ζουν στο ίδιο περιβάλλον, βιώνοντας θετικά συναισθήματα προστατεύονται από την κατάθλιψη

Έχουν μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα εκείνοι που βιώνουν θετικά συναισθήματα και έχουν μάθει να τα αναγνωρίζουν και στο περιβάλλον τους, ακόμη κι αν οι ίδιοι ζουν αρνητικά γεγονότα.

Η βίωση θετικών συναισθημάτων είναι δυνατή, ανεξάρτητα από το εξωτερικό περιβάλλον, όταν οι άνθρωποι:

Αναγνωρίζουν ότι έχουν τη δυνατότητα να νιώθουν θετικά συναισθήματα

Αναγνωρίζουν τα θετικά συναισθήματα στην καθημερινότητά τους

Μαθαίνουν να 'γεννούν' θετικά συναισθήματα

Γνωρίζουν τον εαυτό τους, τις προσωπικές τους αξίες και πώς να δημιουργούν θετικά συναισθήματα

Δίνουν νόημα στη ζωή τους.
 
 
αναδημοσίευση από το http://www.iatronet.gr/

Στο κλουβί της συλλογικής μας νεύρωσης…

Αναδημοσίευση από το Ψυχο-Δρόμιο.
Νεύρωση. Μία λέξη με ιστορία 250 ετών. Άγχος, φοβίες, κατάθλιψη, υποσυνείδητο κι άλυτες συγκρούσεις.. Ο Freud κι ο Jung μας μίλησαν πολύ τον 20ο αιώνα για τη νεύρωση. Κάποια στιγμή οι ψυχίατροι του DSM αποφάσισαν να μη χρησιμοποιούν πια τη συγκεκριμένη λέξη στην ψυχιατρική διάγνωση.

Τι εννοούμε όταν μιλάμε (ή μιλούσαμε) για νεύρωση, όμως; Μπορεί να αναφερόμαστε σε μια κρίση άγχους, μια κρίση πανικού, μια εμμονή. Μήπως όμως η νεύρωση δεν είναι απλά μια ταμπέλα που αφορά τους «άλλους»; Ίσως κανείς μπορεί να αναγνωρίσει στη λειτουργία της νεύρωσης, κοινά στοιχεία και με καταστάσεις και καθημερινά βιώματα που αντιμετωπίζουμε όλοι, διαγνωσμένοι και μη. Υπάρχουν ίχνη, πτυχές, αίσθηση νεύρωσης στην καθημερινότητα όλων μας. Ας μη χαρίσουμε τη νεύρωση στην ψυχιατρική, λοιπόν. Άλλωστε, αυτά τα χρόνια στο ΨυχοΔρόμιο συνειδητά έχουμε αποφύγει να χρησιμοποιήσουμε με έναν εύκολο τρόπο διαγνωστικές ταμπέλες και ονόματα που δαιμονοποιούν τον ψυχικό πόνο.

Ας δούμε κάποια από τα χαρακτηριστικά της νεύρωσης, για παράδειγμα τη διαταραχή πανικού.

•Τα συμπτώματα των κρίσεων πανικού εκδηλώνονται ξαφνικά, σε ουδέτερο χρόνο και χώρο και εκεί που δεν τα περιμένουμε. Βιώνεται ως μία κατάσταση, ένα αίσθημα στον οργανισμό το οποίο εισβάλλει στη ζωή μας από το πουθενά.

•Τα συμπτώματα έχουν τα χαρακτηριστικά φυσικού φαινομένου. Πολλές φορές περιγράφονται σαν ένας σεισμός. Δεν μπορείς να προβλέψεις πότε και πώς θα εκδηλωθούν και νιώθεις ότι δε μπορείς να κάνεις τίποτα για αυτό, ότι σε ξεπερνά.Σχολιάζοντας παλιότερη ανάρτησή μας για τη διαταραχή πανικού, αναφέρει μια αναγνώστρια: είναι ένα βασανιστικό συναίσθημα, που έρχεται κατά καιρούς και ανατρέπει τη ζωή μου!!!

•Για να μπορέσεις να διαχειριστείς αυτό που σου συμβαίνει, αναγκάζεσαι να αλλάξεις συνήθειες και συμπεριφορές, να φορέσεις μια μάσκα, να αλλάξεις πρόσωπο.Χαρακτηριστική είναι η ακόλουθη μαρτυρία: «Όταν μου πρωτοσυνέβη, άρχισα να μην πηγαίνω πουθενά από το φόβο ότι θα με ξαναπιάσει κρίση, αποκόπηκα από φίλους και συνήθειες.. άρχισα να βλέπω τη ζωή μου να καταρρέει.»

•Και τέλος, αυτά τα συμπτώματα καταφέρνουν να μας κλέβουν το χρόνο. Να μη μας αφήνουν να ζήσουμε στο παρόν και να απολαύσουμε αυτό που έχουμε, να χαρούμε. Αντίθετα, ζούμε περιμένοντας πότε θα μας περάσει, πότε θα είναι καλύτερα τα πράγματα.

Αντιγράφω άλλο σχόλιο στην προηγούμενή μας ανάρτηση: «..επειδή για 9 χρόνια έκανα το λάθος να μη απευθυνθώ σε ειδικούς λόγω ντροπής, έχασα τα καλύτερα χρόνια της ζωής μου!!!»



Ας αναλογιστούμε για λίγο… μπορούμε να αναγνωρίσουμε αντίστοιχα χαρακτηριστικά με αυτά της νεύρωσης, για παράδειγμα στο εργασιακό μας περιβάλλον, ιδίως τον τελευταίο ενάμιση χρόνο; Η συνεχής ανασφάλεια για το αύριο, η αγωνία αν θα έχεις τα απαραίτητα για να ζήσεις, το διαρκές για κάποιους πια άγχος της απόλυσης και της ανεργίας, η απογοήτευση στην διεκδίκηση εργασίας, ο πόνος, η ματαίωση, οι εργασιακές συνθήκες σκλαβιά… Πόσο εύκολο είναι να αναγνωρίσει κανείς ομοιότητες με τα χαρακτηριστικά μιας «νεύρωσης» που έρχεται από το πουθενά και κατακλύζει τα πάντα, απέναντι στην οποία νιώθει κανείς αβοήθητος;



Κάποιες φορές, δεν αναγκάζεται άραγε κανείς να φορέσει μια μάσκα, να υποδυθεί ένα ρόλο, όταν έρχεται αντιμέτωπος με τη δυναμική μιας σχέσης ή μιας κατάστασης παγιωμένης χρόνια, όταν πχ ενήλικος πια βρίσκεσαι με τη γονεϊκή σου οικογένεια και βιώνεις καταστάσεις που σε κάνουν να ξανανιώθεις αβοήθητος σαν το μικρό παιδί που ήσουν χρόνια πριν και να μη μπορείς να ξεφύγεις από αυτό;



Νεύρωση μπορεί να είναι αυτό που νιώθει κανείς χρόνια εγκλωβισμένος σε μία σχέση που δεν του κάνει καλό, που τον κακοποιεί, τον πληγώνει. Νεύρωση μπορεί να είναι να κουβαλάς αυτά που πιστεύουν και σκέφτονται και περιμένουν οι άλλοι για σένα, οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι σύντροφοι, τα παιδιά, η κοινωνία, το αφεντικό σου… Νεύρωση μπορεί να είναι να υπομένεις την κακοποίηση, να ρουφιέσαι από τον παραλογισμό του εργοδότη, του υπουργού, της αστυνομίας, της τρόικας, του γείτονα, του γονιού…



Όλες αυτές οι καταστάσεις, ό,τι όνομα και να τους δώσουμε, και σε μεγάλο βαθμό αυτό που ζούμε τον τελευταίο καιρό στην Ελλάδα και ίσως σιγά-σιγά σε όλο τον «δυτικό κόσμο», μοιάζει με ένα φυσικό φαινόμενο, το οποίο εισβάλλει στη ζωή μας ξαφνικά από το πουθενά και την ανατρέπει, χωρίς να νιώθουμε ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι. Και μας κάνει να φοράμε μια «μάσκα», να αλλάζουμε κι ακόμα μας κλέβει το χρόνο… δεν ευχαριστιόμαστε, αλλά περιμένουμε αν και πότε θα περάσει.



Στην ψυχοθεραπεία, ο θεραπευόμενος οδηγείται στο να ανακαλύψει μέσα του τις πηγές που μπορούν να τον βοηθήσουν να αναπλαισιώσει το «πρόβλημά του», τις συμπεριφορές του, τον εαυτό του. Να ξαναδιαβάσει, όπως λέμε, την ιστορία του. Θα μπορούσε άραγε κάτι αντίστοιχο να μας βοηθήσει τώρα που βρισκόμαστε ενώπιον μιας συλλογικής – όχι κλινικά διαγνωσμένης – «νεύρωσης»;



Ένα από τα πρώτα βήματα στη θεραπευτική διαδικασία είναι αυτό που ονομάζουμε «στροφή στον εαυτό», να μπορέσει κανείς να κοιτάξει μέσα του. Όσο δύσκολο κι αν είναι, αυτή την περίοδο, το να κοιτάξω μέσα μου, να αναρωτηθώ τι θέλω, τι νιώθω, πώς θέλω να ζω, να δουλεύω… ποιο είναι το προσωπικό μου νόημα στις επιλογές μου, με βοηθάει να μπορώ να διαχωριστώ από όλο αυτό που συμβαίνει τριγύρω μου. Πόσο δικά μου είναι αυτά που κάνω, οι επιλογές μου, τα θέλω μου, ή πόσο είναι κάτι που μου έχει «φορεθεί» ή που έχω μάθει να το κάνω τόσα χρόνια ή που κάποτε κάτι εξυπηρετούσε να το κάνω και τώρα μπορώ να το αλλάξω. Να δει κανείς τα δικά του όρια, τι απολαμβάνει, τι μπορεί να κάνει για τον εαυτό του. Να διαφοροποιηθεί.



Είτε αυτό σημαίνει να αναζητήσω το νόημα στο να κάνω τη δουλειά μου όσο σωστά την κάνω και τώρα που είμαι απλήρωτος ή κακοπληρωμένος. Είτε σημαίνει ακόμα κι αν μείνω άνεργος να ξέρω τι είναι αυτό που μου δίνει νόημα να κάνω, με τι θέλω να γεμίσω τη μέρα μου, τη ζωή μου και κατά πόσο με καταβάλλει η απογοήτευση και η απελπισία..



Κι όπως και στη νεύρωση, προσπαθούμε να αποβάλλουμε αυτό το προσωπείο που αναγκαζόμαστε να φορέσουμε, για παράδειγμα του υποχόνδριου που δεν μπορεί να ακουμπήσει σε μια «άγνωστη» επιφάνεια, ή του αγοραφοβικού που αναγκάζεται να κλείνεται στο σπίτι και να σταματάει η κανονική ροή της ζωής του, έτσι και στην περίπτωση αυτής της συλλογικής νεύρωσης χρειάζεται αυτή η προσπάθεια να αλλάξουμε αυτό το προσωπείο της συλλογικής κατάθλιψης που μας φοριέται. Σίγουρα αυτές οι αλλαγές που συμβαίνουν τον τελευταίο καιρό μας έχουν σοκάρει, μας πονάνε, μας ακινητοποιούν. Ωστόσο είναι στο χέρι μας να αναρωτηθούμε: αυτό το προσωπείο του «καταθλιπτικού έλληνα της κρίσης» είναι δικό μου; Έτσι θέλω να ζω; Μπορώ να βγω από αυτό; Μπορώ μόνος μου να αμφισβητήσω τη «νεύρωση», να σταματήσω να ρουφιέμαι από αυτήν και να πιστέψω ότι μπορώ να κάνω κάτι για αυτό; Κι αν δεν μπορώ, ποιος μπορεί να με βοηθήσει να διαμορφώσω τις συνθήκες;



Φτωχαίνω, έχασα τη δουλειά μου, δεν έχω να πληρώσω χαράτσια και λογαριασμούς, παντού ακούω πόσο άσχημα είναι τα πράγματα και πόσο χειρότερα θα γίνουν. Τι μπορώ να κάνω; Για τον καθένα αυτό είναι διαφορετικό κι έχει να κάνει με τα θέλω του, με τις δυνατότητές του, με το προσωπικό του νόημα στη ζωή. Μπορεί να είναι από το να αναζητήσω μια άλλη δουλειά, να αλλάξω τρόπο ζωής, να επιλέξω από πού ενημερώνομαι, τι συζητάω και με ποιους, μέχρι το να πάω να ζήσω σε έναν άλλο τόπο, να μεταναστεύσω, να μάθω να ζω με λιγότερα, να αναζητήσω άλλους ανθρώπους που περνούν το ίδιο με μένα, να διεκδικήσω, να βγω στο δρόμο, να συναντήσω κόσμο, να κάνω κάτι…



Η περίοδος που περνάμε, μέσα στη δυσκολία της, μας προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να απευθυνθούμε στους ανθρώπους γύρω μας, μιας και η δυσκολία, ο πόνος αφορά όλο και περισσότερους πια. Είναι ευκαιρία να συναντηθούμε: βλέπει κανείς ολοένα και περισσότερα δίκτυα να αναπτύσσονται, είτε σε πλατείες είτε σε χώρους εργασίας είτε σε πανεπιστήμια και γειτονιές, ακόμα και διαδικτυακά. Και την ίδια στιγμή, η πείνα, η ανέχεια, η ανεργία, ο τρόμος απέναντι στη νεύρωση, είναι φορές που δυναμώνει την αλληλεγγύη, σφυρηλατεί τις σχέσεις.



Τώρα που χάνουμε πολλά, ας προσπαθήσουμε να κρατήσουμε τον εαυτό μας και να τον φροντίσουμε, διαφορετικά το «κλουβί της νεύρωσης», ατομικής και κοινωνικής μπορεί να μας παγιδέψει, χάνοντας έτσι την ζωή μας.

Επιπτώσεις της οικονομική κρίση στη ψυχική υγεία

Γ. Μπούρας*, Λ. Λυκουράς
Η ζωή και η προσωπικότητα του σύγχρονου ανθρώπου είναι δομημένες πάνω στην εργασία και την οικονομική του επιφάνεια. Η εργασία σε σημαντικό βαθμό συντελεί στο προσδιορισμό τόσο της ταυτότητας όσο και της εικόνας εαυτού του σύγχρονου ανθρώπου. Έτσι, πέρα από τα πρακτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει όποιος βλέπει το εισόδημά του να περικόπτεται ή να εξανεμίζεται, εξίσου σημαντική είναι και η «συμβολική» του κατάρρευση που αντιμετωπίζει. Η εργασία και η κοινωνική αυτοπεποίθηση που συνδέεται με αυτήν, επηρεάζει τον τρόπο αλληλεπίδρασης με τους άλλους, ακόμα και αν είναι οι φίλοι, οι συγγενείς, ο σύντροφός, το παιδί. Έντονη άλλωστε είναι η αίσθηση των ανέργων για προσωπική ανεπάρκεια και αδυναμία.



Οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι η απώλεια της εργασίας αυξάνει τον κίνδυνο ψυχιατρικών διαταραχών και των σωματικών επιπτώσεών τους. Πολλές μελέτες συγκλίνουν στη παραδοχή μίας ισχυρής συνάφειας ανάμεσα στην ανεργία και στην αύξηση της κατάθλιψης, του άγχους, της χρήσης ουσιών και της αντικοινωνικής συμπεριφοράς.8



Μία ενδελεχής μελέτη της βιβλιογραφίας από τους Paul και Moser σχετικά με τις επιδράσεις της ανεργίας στη ψυχική υγεία έδειξε πως ο μέσος όρος των ατόμων που είχαν ψυχολογικά προβλήματα ήταν υπερδιπλάσιος για τους ανέργους (34%), συγκρινόμενος με τα άτομα που εργάζονταν (16%). Επιπλέον, σημαντικές διαφορές διαπιστώθηκαν μεταξύ των ανέργων και των ατόμων που εργάζονταν σε βασικές παραμέτρους ενδεικτικές της ποιότητας της ψυχικής υγείας του ατόμου, όπως π.χ. το άγχος, η κατάθλιψη, τα ψυχοσωματικά συμπτώματα, την αίσθηση ικανοποίησης από τη ζωή, το αίσθημα αυτοεκτίμησης, κλπ. Η μελέτη, η πρόληψη αλλά και η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ανεργίας και της οικονομικής κρίσης στη ψυχική υγεία απαιτούν τη μελέτη σημαντικών στοιχείων που διαφοροποιούν τις συνέπειες της κρίσης.



Ο στιγματισμός και η ψυχολογική πίεση φαίνεται να είναι μεγαλύτερη για τους άνδρες από ότι για τις γυναίκες, ίσως και λόγω των εναλλακτικών κοινωνικών ρόλων που οι γυναίκες επιτελούν (ανατροφή παιδιών, νοικοκυριό...).9,10



Η κοινωνικο-οικονομική κατάσταση επίσης παίζει σημαντικό ρόλο, με τα άτομα χαμηλότερου οικονομικού status να εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά ανεργίας και μεγαλύτερη δυσκολία διαχείρισής της, κάτι που επηρεάζει και τη ψυχική διάθεση των ατόμων αυτών.11 Επιπλέον, και οι οικονομικοί μετανάστες πλήττονται σε μεγαλύτερο βαθμό από την οικονομική κρίση με κίνδυνο να εμφανίσουν ζητήματα αναφορικά με την υγεία τους.12 Πρόσφατη ανασκόπηση, επίσης, τεκμηριώνει τη συσχέτιση μεταξύ φτώχειας και ψυχικών διαταραχών. Παράγοντες όπως οι κοινωνικές διακρίσεις, ο κοινωνικός αποκλεισμός, η ανασφάλεια, η ελλιπής εκπαίδευση, η φτώχεια, φαίνεται να συντελούν ενεργά στη μεγιστοποίηση των επιπτώσεων της κρίσης στα κατώτερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα.13



Η οικογενειακή κατάσταση είναι παράγοντας καθοριστικός για τη στήριξη της ψυχικής υγείας του ατόμου σε καταστάσεις οικονομικής κρίσης. Από μελέτες προκύπτει ότι η ύπαρξη συζύγου ή σταθερού συντρόφου μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο συναισθηματικό στήριγμα, αλλά και χειροπιαστή βοήθεια για την αντιμετώπιση των οικονομικών αναγκών μέσω της οικονομικής συμβολής του.14,15 Επίσης μελέτες δείχνουν ότι και η ηλικία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, με τα άτομα μέσης ηλικίας να υποφέρουν περισσότερο από την ανεργία16, χωρίς ωστόσο να λείπουν και τα ερευνητικά δεδομένα όπου το γεγονός της ανεργίας μετά τις σπουδές οδηγεί σε σημαντική επιδείνωση της ψυχικής υγείας.17



Οι «ευαίσθητοι» εργαζόμενοι ή τα άτομα που νοσούν ήδη από κάποιο ψυχικό νόσημα ανήκουν και αυτοί στις ομάδες του πληθυσμού που πλήττονται σαφώς περισσότερο από την οικονομική κρίση. Η εργασιακή ανασφάλεια, στην περίπτωση τους, καθώς και το στρες που αυτή επιφέρει, λειτουργούν ιδιαιτέρως ψυχοπιεστικά, εντείνοντας τις ήδη υπάρχουσες δυσκολίες του ατόμου. Επιπλέον, μεσούσης της οικονομικής κρίσης και οι εργοδότες γίνονται λιγότερο «ανεκτικοί», εντοπίζουν τους «αδύναμους κρίκους» και τους απολύουν γρηγορότερα. Ένας φαύλος κύκλος δημιουργείται λοιπόν με αυτόν τον τρόπο, όπου η ψυχική ασθένεια οδηγεί στην απώλεια της εργασίας και στη φτώχεια, αλλά όπου και η ανεργία οδηγεί στην εμφάνιση ή στην επιδείνωση της ψυχικής ασθένειας.18,19



Σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις των οικονομικών κρίσεων στα παιδιά. Πρώιμες αντίξοες εμπειρίες μπορεί να τροποποιήσουν τη δομική και λειτουργική ανάπτυξη του εγκεφάλου του παιδιού, συμβάλλοντας στην αρνητική έκβαση της ψυχικής υγείας στο μέλλον. Η κακή κοινωνικοοικονομική κατάσταση των γονέων σχετίζεται επίσης με χαμηλή ικανότητα εστίασης της προσοχής των παιδιών. Η πρώιμη έκθεση της μητέρας σε στρες λόγω κατάθλιψης, άγχους ή υποσιτισμού κατά την εγκυμοσύνη, αυξάνει τη δραστηριότητα του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια στο βρέφος, με αποτέλεσμα την τροποποιημένη απάντηση στα στρεσογόνα ερεθίσματα. Ο υποσιτισμός του ίδιου του βρέφους μπορεί επίσης να παίξει σημαντικό ρόλο. Για παράδειγμα, η έλλειψη του ρετινοϊκού οξέος, παραγώγου της βιταμίνης Α, έχει αρνητική επίδραση στη νοητική ανάπτυξη, η έλλειψη των ω-3 λιπαρών οξέων σχετίζεται με μεγαλύτερη επίπτωση κατάθλιψης και Διαταραχή Ελαττωματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), ενώ η έλλειψη σιδήρου διαταράσσει τη διαδικασία της μυελίνωσης.20 Οι αρνητικές επιπτώσεις της ανεργίας, όσον αφορά τη ψυχική υγεία, φαίνεται να είναι μεγαλύτερες σε χώρες με αδύναμο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, άνιση διανομή εισοδήματος καθώς και με συστήματα ελλιπούς προστασίας των ανέργων. Επίσης, οι αρνητικές επιπτώσεις της ανεργίας παρουσιάζονται πιο έντονα σε μακροχρόνια ανέργους (>=6 μήνες), σε σχέση με την ολιγόμηνη ανεργία.21



Όσο βαθαίνει η οικονομική κρίση, οι προβλέψεις για την επιδείνωση των δεικτών ψυχικής υγείας εντείνονται. Στο Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται τριπλασιασμός των ψυχωτικών επεισοδίων, διπλασιασμός της κατάχρησης αλκοόλ, δι-ή τριπλασιασμός των καταθλιπτικών επεισοδίων.22 Επίσης και στην Ινδία αναφέρεται αύξηση των περιστατικών που αιτούνται ψυχολογικής βοήθειας εξαιτίας των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν με την οικονομική κρίση.23 Πρόσφατες αναφορές δείχνουν επίσης να πραγματοποιείται ήδη αύξηση του αριθμού των αυτοκτονιών στην Ιαπωνία στην παρούσα κρίση.24



Μια μελέτη από τη Χιλή βρήκε ισχυρή σχέση μεταξύ απότομης μείωσης του εισοδήματος και εμφάνισης ψυχιατρικών διαταραχών, με τη μείωση του εισοδήματος να λαμβάνει χώρα σε διάστημα 6 μηνών πριν από την εκδήλωση συμπτωμάτων.25



Το οικονομικό χρέος είναι ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας που προδιαθέτει σε κατάθλιψη. Μια μελέτη σε Αγγλία, Σκωτία και Ουαλία έδειξε σαφή σχέση χρέους και κακής ψυχικής υγείας.26 Επιπλέον, τα πρώτα editorials και οι πρώτες μελέτες ή ανασκοπήσεις σε γενικά και ψυχιατρικά περιοδικά αναφορικά με τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης θέτουν πληθώρα προβληματισμών και για τις δυνατότητες ανταπόκρισης των συστημάτων υγείας στα αιτήματα των πολιτών. Από τα πρώτα, το NewEnglandJournalofMedicine θα επισημάνει σε άρθρο του την πίεση που δέχονται τα συστήματα ψυχιατρικής φροντίδας: μειώνονται μεν τα αιτήματα για παρατεταμένη ψυχιατρική νοσηλεία, αυξάνουν όμως για τα οξέα επεισόδια, όπως αυξάνουν και οι «αναγκαστικές νοσηλείες» καθώς η κοινωνική ανεκτικότητα έναντι προβλημάτων συμπεριφοράς μειώνεται σε περιόδους οικονομικής κρίσης.27



Είναι προφανές ότι συνθήκες αβεβαιότητας και επισφάλειας παρατηρούνται ιδίως σήμερα, στις ιδιαίτερες συνθήκες που συνδιαμορφώνουν ή οικονομική κρίση και η αδυναμία της πολιτείας ή/και των πολιτών να προσδιορίσουν μια έξοδο από αυτήν.



Η βασική και σημαντική πρόκληση της εποχής είναι να αντιμετωπιστεί η αύξηση της ζήτησης υπηρεσιών ψυχικής υγείας που συνδυάζεται με ενδεχόμενο περιορισμό της χρηματοδότησης, δίνοντας πάντα έμφαση στη διατήρηση της ποιότητας των υπηρεσιών, την αποτελεσματικότητά τους και το συμφέρον των ασθενών», Ημερίδα, Νοέμβριος 2009, Royal College of Psychiatrists, Mental Health Network-NHS Confederation, London School of Economics and Political Sciences.28

Πηγή: http://www.antifono.gr/