Η Ελληνική οικογένεια στο ντιβάνι

ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (spapa@enet.gr)

Σαράντα πέντε χρόνια ψυχαναλυτής, από τους πιο περιζήτητους στην Αθήνα κι από τους πιο αναγνωρίσιμους τελευταία χάρη στις τηλεοπτικές του εμφανίσεις, ο Ματθαίος Γιωσαφάτ, τόσο από τα διαβάσματά του όσο και από την κλινική του εμπειρία, έχει πια πειστεί: «Η ψυχανάλυση», ισχυρίζεται, «δεν είναι θρησκεία, δεν εξηγεί τα πάντα, έχει πολλά σκοτεινά και αντιφατικά στοιχεία, αλλά είναι η μόνη θεωρία κι επιστήμη που εξηγεί τα κίνητρα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, κίνητρα που έχουν τα αίτιά τους στον ασυνείδητο ψυχικό κόσμο του βρέφους, του παιδιού, του ενήλικα».


Αυτός ο κρυμμένος κόσμος ήταν που πρόσφερε και στον ίδιο τα κλειδιά για να κατανοήσει βαθύτερα και τον εαυτό του και την ανθρώπινη περιπέτεια, κι απ' αυτόν αντλεί το υλικό για το νέο του βιβλίο «Μεγαλώνοντας μέσα στην ελληνική οικογένεια» (εκδ. Αρμός).


Τι ρόλο παίζουν οι γονείς στο μεγάλωμα του παιδιού τους; Ποια είναι τα σοβαρότερα λάθη που μπορεί να κάνουν, ακόμα κι όταν εμφορούνται από τις καλύτερες των προθέσεων; Και σε ποιο βαθμό η συμπεριφορά τους καθορίζεται από τα όσα έχουν βιώσει και οι ίδιοι στην πιο τρυφερή τους ηλικία; Συνδυάζοντας την ψυχαναλυτική προσέγγιση με τα νεότερα δεδομένα των νευροεπιστημών, ο Γιωσαφάτ έδωσε τον περασμένο χρόνο τέσσερις σχετικές διαλέξεις στον «Αρμό», φροντίζοντας να λύσει όσο το δυνατόν περισσότερες από τις απορίες των ακροατών του. Και να που, τώρα, οι παραπάνω διαλέξεις, μαζί με τις ερωταποκρίσεις που τις συνόδευσαν, κυκλοφορούν σ' έναν βατό στον καθένα τόμο που, διαβάζοντάς τον, νιώθεις την επιθυμία να τον χαρίσεις σ' όποιον μεγαλώνει παιδιά, κι ας υπάρχει κίνδυνος να τον... πληγώσεις.


Δεν είναι τυχαίο που ο Γιωσαφάτ, συμμετέχοντας επί δυόμισι δεκαετίες σε επιτροπές του υπουργείου Υγείας με την ιδιότητα του παιδοψυχίατρου, έχει αγωνιστεί για να δίνεται στις εργαζόμενες, του δημόσιου τομέα τουλάχιστον, ένας χρόνος άδειας μητρότητας μετ' αποδοχών. Ο πρώτος χρόνος θεωρείται ο σημαντικότερος όλων, τονίζει. Στη διάρκειά του καθορίζεται η προσωπικότητα του ανθρώπου, καθώς και οι πιθανότητες, μικρότερες ή μεγαλύτερες, να είναι κάπως ευτυχισμένος σ' αυτή τη ζωή. Ομως, τα βρέφη πλέουν σε μια «θάλασσα». Τους πρώτους τέσσερις μήνες της ύπαρξής τους είναι σε σύγχυση, δεν έχουν αίσθηση εαυτού, ούτε αίσθηση ατομικότητας, γεγονός που τους δημιουργεί «φόβους αφανισμού», «άγχος θανάτου». Εχουν λοιπόν ανάγκη κάπου να προσκολληθούν. Κι είναι ακριβώς τα χάδια πάνω στο δέρμα τους -στο «σύνορό» τους με τον έξω κόσμο- που τα βοηθά να συνειδητοποιήσουν ότι κι αυτά κάπου αρχίζουν και κάπου τελειώνουν, δημιουργώντας τους ένα σχετικό αίσθημα ασφάλειας.


Σ' αυτό το κρίσιμο στάδιο «της ανακάλυψης του κόσμου, της γλώσσας του σώματος, των αισθημάτων, της ευχαρίστησης», η τροφή, τα χάδια, οι αγκαλιές, τα γλυκόλογα, όλα, σύμφωνα με τον Γιωσαφάτ, πρέπει να δίνονται στο μωρό από ένα, το ίδιο πάντα, πρόσωπο -κατά προτίμηση από τη μητέρα του. Κι αν κάτι τέτοιο είναι ανέφικτο πρακτικά, ας δίνονται από τη Φιλιππινέζα, τη γιαγιά, τη θεία, τον πατέρα του. Το θέμα είναι να μην εναλλάσσονται οι «φροντιστές», παρατείνοντας τη σύγχυση. Τα βρέφη με τις πολλές «μητέρες» έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να καταλήξουν κάποτε στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή, φορτωμένα με άγχος, πανικούς και φοβίες. Κι αν κάποια ανάμεσά τους γίνονται πολύ επιθετικά, οργισμένοι «καπετάν φασαρίες» έτοιμοι να συγκρουστούν με κάθε μορφή εξουσίας, κάποια άλλα κλείνονται στο κουκούλι τους για τα καλά, ανήμπορα ν' αναπτύξουν σχέσεις εμπιστοσύνης, επιρρεπή στην εξάρτηση από πλαστούς παραδείσους.


Εκλαϊκεύοντας τον επιστημονικό του λόγο, ο συνιδρυτής της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας, διατρέχει τα στάδια της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης του παιδιού από τη σύλληψή του κιόλας ώς τα πέντε του χρόνια, κι αναλύει την κάθε φάση χωριστά -«στοματική», «πρωκτική», «σεξουαλική, οιδιποδειακή»- δίνοντας το περίγραμμα της επιθυμητής γονεϊκής συμπεριφοράς σε κάθε μια τους. Οπως διαβάζουμε, «οι νέοι γονείς μπερδεύονται με την ανώτερη σοφία των γονιών τους. Ακόμα κι αν δεν την βλέπουν σωστή, δεν μπορούν να την αλλάξουν εύκολα, την έχουν ενδοβάλει ήδη σχεδόν αναγκαστικά». Για να προκύψει όμως ένα «ώριμο, χαρούμενο παιδί» αντί γι' «αναρχικό» ή «υποτακτικό», πρέπει να του τίθενται και κάποια όρια, ελαστικά και ταιριαστά με την ηλικία του, ώστε να οχυρώνεται σιγά σιγά απέναντι στις ματαιώσεις που θα γνωρίζει καθώς μεγαλώνει.


Παρά τον τίτλο του, το βιβλίο παρεμπιπιπτόντως αναφέρεται στις ιδιαιτερότητες της ελληνικής οικογένειας. Ωστόσο, η ερμηνεία του Γιωσαφάτ για την ασφυκτική σχέση που διατηρούσε, ιδίως παλιότερα, η «συνηθισμένη» ελληνίδα μάνα με το γιο της, έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, μιας και πίσω από τον στερεότυπο αυτό δεσμό ο ίδιος εντοπίζει όχι περίσσευμα αλλά έλλειμμα αγάπης. Οπως υποστηρίζει, ζώντας η γυναίκα μέσα σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία και υφιστάμενη ακόμα και ξυλοδαρμούς από τον σύζυγό της, στο πρόσωπο του γιου της αναγνώριζε τον μοναδικό της προστάτη, αυτόν που θα τη γηροκομούσε. Φρόντιζε λοιπόν να τον έχει του χεριού της...

Πόσο ώριμοι είναι άραγε οι σημερινοί Νεοέλληνες στο ζήτημα των σχέσεων; «Οσο πιο υπανάπτυκτη είναι μια χώρα», λέει ο Γιωσαφάτ, «τόσο πιο ανώριμοι και οι άνθρωποί της. Εξω είχα δει πολλά ζευγάρια να αγαπιούνται πραγματικά, εδώ πολύ λιγότερα. Εδώ μιλάμε γι' αγάπη, όλα τα τραγούδια είναι γι' αγάπη και κανένας δεν αγαπάει τον άλλον. Είμαστε εγωκεντρικός λαός, ο καθένας κοιτάει τον εαυτό του, δεν μπορούμε να δουλέψουμε ομαδικά». Ενώ σ' ένα άλλο σημείο του βιβλίου του επισημαίνει: «Παρ' όλο που του "Ελληνος ο τράχηλος ζυγούς δεν υπομένει", αφότου υπάρχουμε με ζυγό ζούσαμε. Είναι η πρώτη περίοδος που έχουμε πιο αυτόνομη, ώριμη και δημοκρατική ζωή. Είχαμε καθεστώτα που ήταν αυταρχικά, και εν μέρει είναι ακόμα. Η Ελλάδα είναι μια χώρα υποταγμένη ως προς πολλά. Γι' αυτό μιλάμε συνέχεια για δημοκρατία, γιατί δεν υπάρχει σε μας καμιά σχέση με τις εκτός Ελλάδας αναπτυγμένες δημοκρατίες. Και μια αντίδραση σ' αυτό είναι η αναρχικότητα που καθορίζει ένα τμήμα του πληθυσμού»...7

"...το χρήμα είναι σαν τα σκατά!..."

Ψυχανάλυση της οικονομικής κρίσης: Συνέντευξη με τον Jacques-Alain Miller
Posted on 14/11/2008 by criticalpsy


Παρατίθεται η μετάφραση από τον Μωυσή Μπουντουρίδη και το μπλόγκ του “Κοινωνικά Κινήματα & Κοινωνικά Δίκτυα” μιας πρόσφατης συνέντευξης του διαπρεπούς Γάλλου ψυχαναλυτή Jacques-Alain Miller για την τρέχουσα οικονομική κρίση του καπιταλισμού, που είχε αναρτηθεί (στα αγγλικά) στο γνωστό site www.lacan.com. Ο Jacques-Alain Miller ήταν μαθητής, συνεργάτης και μελετητής του Jacques Lacan, με την κορή μάλιστα του οποίου είναι παντρεμένος. Έχει ένα πολύ εκτεταμένο συγγραφικό, θεωρητικό και κλινικό έργο πάνω στην ψυχανάλυση της σχολής του Lacan.

Ψυχανάλυση της οικονομικής κρίσης

Ερώτηση: Όπως θα μας υπενθύμιζε η ετυμολογία, υπάρχουν διάφορες συγγένειες μεταξύ της λέξης ‘κρίση’ και της λέξης ‘κρίσιμος.’ Η κρίση παραπέμπει στη γνώμη ή την απόφαση, αλλά αποτελεί περισσότερο από κάθε τι άλλο ένα σημείο διακλάδωσης, όπως μια ασθένεια που μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο ή στη θεραπεία. Για τον ψυχαναλυτή, ποια είναι η έννοια της λέξης κρίση;

Jacques-Alain Miller: Ο ψυχαναλυτής είναι “φιλικός με την κρίση.” Η εισαγωγή στην ψυχανάλυση πάντοτε αποτελεί για το υποκείμενο μια κρίσιμη στιγμή, που ανταποκρίνεται σε μια κρίση ή ξεσκεπάζει μια κρίση. Μόνο, αφού αρχίσει, η ψυχανάλυση γίνεται μια σκληρή εργασία. Κρίση κλάματος; Περιμένετε μέχρι να περάσει. Κρίση αγωνίας, επίθεση πανικού; Ηρεμείτε. Κρίση τρέλας; Αποφεύγετε να την αρχίσετε.. Επιπλέον, κάθε συνεδρία είναι σαν μια μικρή κρίση, που περνά από παροξυσμό μέχρι να ξεκαθαρίσει. Κοντολογίς, υπάρχει κρίση με την ψυχαναλυτική έννοια, όταν η ομιλία, ο λόγος, οι λέξεις, τα σχήματα, οι τύποι, η ρουτίνα, όλοι οι συμβολικοί μηχανισμοί, αποδεικνύονται ξαφνικά ότι είναι αδύνατο να ελέγξουν το πραγματικό, που διαμορφώνεται όπως νά ’ναι. Η κρίση είναι το πραγματικό αχαλιναγώγητο, το αδύνατο να ελεγχθεί. Το ισοδύναμο, στον πολιτισμό, εκείνων των θυελλών, με τις οποίες η φύση περιοδικά υπενθυμίζει στην ανθρωπότητα την επισφάλειά της, την τρωτότητά της.



Ε.: Πώς ερμηνεύετε τον φόβο να χάσουμε χρήματα, τα χρήματά μας; Η συγκέντρωση χρημάτων είναι το ίδιο πράγμα για έναν μικρό αποταμιευτή, όπως για έναν δισεκατομμυριούχο;



JAM: Συμβαίνει τις τελευταίες βδομάδες να κουράρω έναν ασθενή, δισεκατομμυριούχο και μανιακό, ο οποίος συχνά μου ανακοίνωνε γελώντας ότι μόλις εκείνο το πρωί είχε κερδίσει ή χάσει ένα εκατομμύριο δολάρια σπεκουλάροντας με το συνάλλαγμα. Το κόστος της συνεδρίας ήταν γι’ αυτόν κάτι σαν ένα φιλοδώρημα, κάτι ανύπαρκτο. Κατέληξε να χρεοκοπήσει. Υπάρχουν όμως κι άλλοι τύποι δισεκατομμυριούχων, πιο συντηρητικοί, ακόμη και μίζεροι, και πιο ενημερωμένοι. Αλλά αν είσθε πραγματικά πλούσιοι, τότε μάλλον δεν μπορείτε να κάνετε ψυχανάλυση, γιατί δεν μπορείτε να πληρώσετε, δεν μπορείτε να δώσετε κάτι το σημαντικό για σας: η ψυχανάλυση γλιστρά από τα δάκτυλά σας όπως το νερό πάνω στα φτερά της πάπιας. Ο “μικρός αποταμιευτής”; Αν αποταμιεύεις ή μαζεύεις, σημαίνει ότι θυσιάζεις την επιθυμία, ή τουλάχιστον την αναβάλλεις. Το κουτί του Harpagon (του ήρωα του Μολιέρου) είναι το κουτί της απόλαυσης, αλλά της ψυχρής απόλαυσης. Το χρήμα είναι ένας σηματοδότης χωρίς σηματοδότηση, που σκοτώνει όλες τις σηματοδοτήσεις. Όταν αφιερώνεται κανείς στο χρήμα, η αλήθεια χάνει το νόημα, το μόνο που τότε έχει κανείς μπροστά του είναι μια παγίδα.



Ε.: Το δέλεαρ του κέρδους, η επιθυμία να στοιβάζεις μεγάλα χρηματικά ποσά, κάνουν κάτι το εξωπραγματικό. Μια τέτοια ώθηση προς τον πλούτο σχετίζεται με την ενόρμηση του θανάτου;



JAM: Ναι, η ώθηση της αποταμίευσης διαλογίζεται ανοιχτά το θάνατο, τον τρόμο της αρρώστιας, την επιθυμία της διαιώνισης μέσω των απογόνων. Υπάρχει όμως ακόμη κι η ώθηση του δανεισμού, αν μπορώ να το πω έτσι, με την κατανάλωση σαν την ύστατη συνέπειά της, η ασταμάτητη σπατάλη. Και μετά υπάρχει κι η ώθηση του χρήματος χάρη του χρήματος, η καθαρή ευχαρίστηση της αποθησαύρισης. Θάνατος, απόλαυση κι επανάληψη, αυτές είναι οι τρεις πλευρές μιας πυραμίδας, της οποίας η βάση δίνεται από την ασυνείδητη φύση του χρήματος: κι εδώ έχουμε να κάνουμε με το πρωκτικό αντικείμενο. Τι βλέπουμε αυτή τη στιγμή της αλήθειας για την οικονομική κρίση, στην οποίαν είμαστε; Ότι τίποτε δεν αξίζει, ότι το χρήμα είναι σαν τα σκατά! Εδώ βρίσκεται το πραγματικό, που αναστατώνει όλα τα λόγια. Κάποιοι το λένε, ευγενικά, “τα τοξικά κεφάλαια”.. Ο πάπας Βενέδικτος ο 6ος, πάντοτε οξύνους, έσπευσε αμέσως να επωφεληθεί από την οικονομική κρίση: “αποδεικνύει,” έλεγε, “ότι τα πάντα είναι μάταια κι ότι μόνο ο λόγος του Θεού ισχύει!”



Ε.: Η κρίση αυτή εμπεριέχει μια έντονη ψυχολογική διάσταση. Τι εξηγεί τις κινήσεις πανικού κι ιδιαίτερα τα τινάγματα στα χρηματιστήρια; Τι τα ξεκινά και πώς μπορούν να ηρεμήσουν;



JAM: Το σημείο του χρήματος έχει να κάνει με τη φαινομενικότητα, που εξαρτάται από τις κοινωνικές συμβάσεις. Το οικονομικό σύμπαν είναι μια αρχιτεκτονική φτιαγμένη από αποκυήματα της φαντασίας και το θεμέλιό της είναι αυτό που ο Lacan ονόμαζε “υποκείμενο που υποτίθεται ότι γνωρίζει,” ότι γνωρίζει το γιατί και το πώς. Ποιος παίζει αυτόν τον ρόλο; Το κοντσέρτο των αρχών, από όπου μερικές φορές βγαίνει κάποια φωνή, όπως, για παράδειγμα, του Alan Greenspan, στον καιρό του. Οι παίκτες της οικονομίας βασίζουν τη συμπεριφορά της σ’ αυτό. Η πλασματική και υπέρ-αναστοχαστική δομή κρατιέται από την “πίστη” στις αρχές, δηλαδή, μέσω της μεταβίβασης προς το υποκείμενο που υποτίθεται ότι γνωρίζει. Όταν το υποκείμενο αυτό παραπαίει, υπάρχει κρίση, διάλυση των θεμέλιων, που φυσικά εμπεριέχει και φαινόμενα πανικού. Όμως, το οικονομικό υποκείμενο, που υποτίθεται ότι γνωρίζει, ήδη ήταν εντελώς καταρρακωμένο, εξ αιτίας της απελευθέρωσης της αγοράς. Κι αυτό συνέβη, γιατί ο οικονομικός κόσμος πίστευε, ξεμυαλισμένος μέσα στην παράκρουσή του, ότι θα μπορούσε να τακτοποιήσει τα πράγματα χωρίς τη συνδρομή αυτών που υποτίθεται ότι γνώριζαν. Πρώτο, οι κτηματομεσιτικές αξίες αχρηστεύτηκαν. Δεύτερο, βαθμιαία όλα έγιναν σκατά. Τρίτο, υπάρχει μια γιγαντιαία αρνητική μεταβίβαση προς τις αρχές. Το ηλεκτροσόκ του σχέδιου Paulson/Bernanke εξαγριώνει τον κόσμο: η κρίση γίνεται κρίση εμπιστοσύνης και θα διαρκέσει μέχρις ότου ανοικοδομηθεί το υποκείμενο που υποτίθεται ότι θα γνωρίζει. Αυτό θα γίνει μακροπρόθεσμα με τη μορφή ενός νέου σύνολου συμφωνιών τύπου Bretton Woods, ενός συμβούλιου, στο οποίο θα ανατεθεί να μιλήσει την αλήθεια για την αλήθεια.

«Μεγαλώνοντας μέσα στην ελληνική οικογένεια», Ματθαίος Γιωσαφάτ (Αρμός)

Θα μπορούσε να είναι απλώς ένα απαραίτητο εγχειρίδιο για νέους γονείς. Άλλωστε ο Γιωσαφάτ πιστεύει περισσότερο στη διδασκαλία γονέων, δασκάλων και παιδιών από τη σχολική ηλικία, δηλαδή στην πρόληψη, και λιγότερο στην ψυχοθεραπεία. Κι εδώ ακριβώς τοποθετείται από νωρίς και η πρώτη ανατροπή που σημείωσα. Αμφισβητείται η παντοδυναμία του ψυχαναλυτή. Ο συγγραφέας δίνει μεγάλη σημασία στο ταλέντο, την ωριμότητα, την ατομική θεραπεία και εμπειρία του θεραπευτή ώστε να είναι σκόπιμη και αποτελεσματική η ψυχοθεραπεία, συνυπολογίζοντας επιπλέον τον μακρύ χρόνο και τα μεγάλα έξοδα που συνεπάγεται αυτή. Δηλαδή ο ψυχαναλυτής μας συμβουλεύει να μην αντιμετωπίζουμε σαν πανάκεια την ψυχανάλυση, και όταν είναι απαραίτητη, να ψάξουμε τον κατάλληλο θεραπευτή με την ίδια σοβαρότητα που θα ψάχναμε την κατάλληλη γυναίκα να παντρευτούμε. Και με το ίδιο ρίσκο.



Όμως το βιβλίο είναι κάτι πολύ περισσότερο από οδηγός συμπεριφοράς. Είναι ένα ευσύνοπτο συναρπαστικό ταξίδι στα πρώτα χρόνια, τα πιο κρίσιμα, της περιπέτειας του μυαλού και της ψυχής. Που αρχίζει με τον έρωτα και τη σύλληψη, δηλαδή την πρώτη μάχη κατά του θανάτου που περιέχει όμως τον θάνατο και οδηγεί αναπόδραστα σ΄ αυτόν. Είναι αυτό που ο συγγραφέας ονομάζει το μεγάλο σχέδιο της φύσης. Την αναπαράσταση της κανονικής ζωής στον βιολογικό κύκλο. Των μυριάδων ανδρών πολεμιστών που θα εξοντωθούν στην εκστρατεία στην Τροία, στην διαδρομή μεταξύ Σκύλλας και Χάρυβδης ή Ελλησπόντου και Μαύρης Θάλασσας για να κατακτήσει μόνο ο ένας το Χρυσόμαλλο δέρας ή την Ιθάκη. Των εκατομμυρίων δηλαδή σπερματοζωαρίων που θα εξοντωθούν στα κολπικά υγρά, στα στενά του τραχήλου, στην άβυσσο της μητρικής κοιλότητας, στην δύσβατη πορεία της σάλπιγγας για να κατακτήσει ένα, άντε δύο ή σπανίως τρία, το ωάριο. Την γυναίκα δηλαδή, τη ζωή, την αυτοεκπλήρωση.



Που συνεχίζεται στη ενδομήτριο ζωή, πολύ σημαντικότερη από ό,τι πιστεύαμε στο παρελθόν για την ομαλή ωρίμανση του εμβρύου, το οποίο όταν δεν κινδυνεύει από βιολογικές ανωμαλίες, αποκόλληση πλακούντα, συνέχεια της μάχης με τον θάνατο, κινδυνεύει από την έλλειψη ηρεμίας της μητέρας.



Η ζωή μέσα στη μήτρα τελειώνει με το μεγάλο σοκ του τοκετού, που το έμβρυο-νεογνό βίαια θα εγκαταλείψει τη θαλπωρή και αδράνεια του αμνιακού σάκου και θα πρέπει να στηριχτεί στις δικές του δυνάμεις να αναπνεύσει και να αιματωθεί. Χρονική στιγμή που μπορεί να ανακαλέσει το υποσυνείδητο του ενηλίκου με τη μορφή του πανικού του χαμού.



Ακολουθεί η σημαντικότερη σύμφωνα με τον Γιωσαφάτ φάση της ανάπτυξης του παιδιού που είναι ο πρώτος χρόνος της ζωής, η στοματική φάση. Οι διαταραχές που θα εγκατασταθούν εδώ είναι μοιραίες. Είναι η εποχή της παντοδυναμίας του δέρματος. Του δέρματος της μητέρας, δηλαδή του χαδιού, του δέρματος του παιδιού, δηλαδή των ορίων του με τον κόσμο που θα το ανακαλύψει μέσω του χαδιού στον 8ο περίπου μήνα. Είναι η φάση που το νεογνό προσπερνά την πανθεϊστική του περίοδο, δηλαδή την εποχή που πιστεύει ότι είναι κομμάτι ενός ενιαίου σύμπαντος το οποίο είναι προέκτασή του και κατά κάποιο τρόπο αποκρυσταλλώνει ένα είδος πρώιμης ατομικότητας. Η όσφρηση, η αφή, η ακοή, δηλαδή η μυρωδιά της μητέρας, το χάδι και το νανούρισμά της έχουν καταλυτικό ρόλο σε αυτήν την φάση, την οποία θα αναπολεί και θα ανακαλεί σε όλη του τη ζωή. Θα χαλαρώνει γλεντώντας και τραγουδώντας αναβιώνοντας το νανούρισμα, θα ερωτεύεται αναζητώντας την επιστροφή στην αγκαλιά της μητέρας, θα λέει ερωτευμένα χαζόλογα επαναφέροντας τα λογάκια της μαμάς. Και από την άλλη, αν έχει στερηθεί το χάδι αυτήν την περίοδο, ή αν το χάδι δεν είχε την μητρική ταυτότητα αλλά πολλών προσώπων, ακόμα και του πατέρα (άλλη μια ανατροπή που μας επιφυλάσσει ο συγγραφέας , μια αντεπανάσταση στην επαναστατική εικόνα του μπαμπά που αλλάζει πάνες και δίνει μπιμπερό) το παιδί παθαίνει σύγχυση και ο ενήλικος εξασφαλίζει άγχος θανάτου, πανικό αφανισμού, ακόμα και ροπή στα ναρκωτικά σε μια αέναη αναζήτηση του βυζιού της μάνας.



Το επόμενο στάδιο είναι το πρωκτικό, στον δεύτερο χρόνο, όταν το παιδί γνωρίζεται με τις ανάγκες-υγιεινής και κοινωνικές-ελέγχου των σφιγκτήρων του. Εδώ αρχίζει και ο πρώτος του καταναγκασμός αλλά και η πρώτη του διαπραγμάτευση με τους μεγάλους για το αν και πώς θα ανταποκριθεί στην υποχρέωσή του να ελέγχει τις ανάγκες του.



Ακολουθεί η φαλλική περίοδος, δηλαδή η εμφάνιση της πρώιμης σεξουαλικότητας, του υποτυπώδους αυνανισμού και της διεκδίκησης του ετερόφυλου γονέα. Αναβιώνουν τον Οιδίποδα και την Ηλέκτρα για να σκοτώσουν τον αντίζηλο και να κερδίσουν τον μπαμπά τα κορίτσια και την μαμά τα αγόρια, για να επιστρέψουν στη συνέχεια με ενοχές και να ταυτιστούν με το φύλο τους, πρότυπό τους. Οι εγκαθιστάμενες στην περίοδο αυτή δυσαρμονίες είναι πιο χειρίσιμες και σε ένα βαθμό θεραπεύσιμες. Λέει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας, όταν έρθουν στο ιατρείο και καθίσουν, ο γιός δίπλα στη μαμά και η κόρη δίπλα στον μπαμπά αναγνωρίζω αμέσως το πρόβλημα και η πρώτη μου συμβουλή είναι να καθίσουν ανάποδα δηλαδή να ακολουθήσουν το φύλο τους και στη συνέχεια να βαδίσουν έτσι. Στις περιόδους αυτές της ανάπτυξης προκαθορίζεται η μοίρα του ενηλίκου και γι αυτό λέει ο Φρόυντ ότι το παιδί είναι ο πατέρας του ενηλίκου.



Πριν κλείσω θέλω να επισημάνω μία καταδίκη από την οποία ο Γιωσαφάτ υπογραμμίζει τελεσίδικα ότι δεν μπορούμε να ξεφύγουμε, αλλά και μια απενοχοποίηση που γενναιόδωρα μας προσφέρει. Η καταδίκη είναι η μοίρα μας να διαλέγουμε όμοιους με εμάς, αντίστοιχης ωριμότητας και παρομοίων ελαττωμάτων, γιατί αυτά αναγνωρίζουμε και μπορούμε να διαχειριστούμε, άρα καταλήγουμε σε συζύγους που μας θυμίζουν τη μάνα μας ή τον πατέρα μας και αναπαράγουμε το γονεικό μας πρότυπο στον δικό μας γάμο, οι δε δυσκολίες του γάμου στην ουσία αποτελούν επανάληψη της παιδικής μας ηλικίας. Ο καταναγκασμός της επανάληψης όπως λέει πάλι ο Φρόυντ. Η απενοχοποίηση βρίσκεται στην παραδοχή ότι στη ζωή δεν επιτυγχάνονται συνθήκες εργαστηρίου, δηλαδή δεν υπάρχουν τέλειες καταστάσεις, τέλειοι γονείς, τέλειες συμπεριφορές. Οι δυσλειτουργίες που προκύπτουν , πλην αυτών που έχουν την γενεσιουργό τους ρίζα στο πρώτο έτος, είναι σε μεγάλο βαθμό διαχειρίσιμες, ενώ ο συγγραφέας θεωρεί ικανοποιητικό το πρότυπο της αρκετά καλής μητέρας, όχι της άμεμπτης και αψεγάδιαστης. Ένα πρότυπο δηλαδή εφικτό.

18/04/2011


του Ανδρέα Πετρουλάκη

πηγή: http://www.protagon.gr/

3 λανθασμένες εντυπώσεις για την Ψυχοθεραπεία

12/09/2007 Δημήτρης Αγοραστός
Η αλήθεια είναι ότι η επιστήμη της Ψυχολογίας τώρα αρχίζει σιγά-σιγά να κάνει τα πρώτα της βήματα στην Ελλάδα. Ο κόσμος λοιπόν σε μεγάλο βαθμό έχει άγνοια για τους βασικούς σκοπούς και τον ρόλο που μπορεί να παίξει η Ψυχολογία στην ζωή του. Αποτέλεσμα αυτού είναι όσοι ασχολούμαστε στον κλάδο της Ψυχολογίας συχνά να αντιμετωπίζουμε την καχυποψία και τον φόβο πολλών μπροστά στην επιστήμη αυτή. Σήμερα θα προσπαθήσω να ξεκαθαρίσω κάποια βασικά πράγματα γύρω από την Ψυχοθεραπεία, ελπίζοντας να ρίξω λίγο περισσότερο φως σε αυτό το άγνωστο, αλλά και ίσως τρομακτικό για πολλούς, κομμάτι της Ψυχολογίας.



1.Η ψυχοθεραπεία είναι αυτό που λέμε ψυχανάλυση, όπου ο ασθενής ξαπλώνει στον καναπέ κ προσπαθεί να εκφράσει τις ασυνείδητες σκέψεις του.



Νομίζω πως αν πιάσεις και ρωτήσεις 100 ανθρώπους στο δρόμο τι είναι ψυχοθεραπεία, οι 80-90 από αυτούς θα σου πουν πως είναι η διαδικασία κατά την οποία ο “ασθενής” προσπαθεί να βγάλει όλα αυτά που έχει στο μυαλό του – να εκφράσει όλες τις ασυνείδητες σκέψεις του – ενώ ο “γιατρός” κάθεται σε μια καρέκλα και σημειώνει κάποια πράγματα και στο τέλος δίνει την πολίτιμη συμβουλή του στον “ασθενή”, ώστε να ξεπεράσει το πρόβλημα. Καταρχήν θα πρέπει να πούμε πως οι όροι “ασθενής” και “γιατρός” είναι αδόκιμοι και σχετικά σπάνια θα ακούσετε ειδικούς λειτουργούς ψυχικής υγείας να τους χρησιμοποιούν. Από την μία η λέξη “ασθενής” δηλώνει ότι το άτομο υπολείπεται σε κάποιο πεδίο (αθενεί) και έτσι αυτόματα το θέτει σε μια υποδυέστερη θέση σε σχέση με τον ψυχοθεραπευτή, ενώ ο όρος “γιατρός” είναι λάθος γιατί απλά ο ψυχοθεραπευτής δεν είναι γιατρός, με την κλασική έννοια της λέξης (με απλά λόγια δεν έχει σπουδάσει ιατρική, εκτός βέβαια και αν η αρχική του ιδιότητα είναι η ψυχιατρική). Αντί των λέξεων αυτών, προτιμάται η χρήση λέξεων όπως “πελάτης” και “ψυχοθεραπευτής” ή “συμβουλευόμενος” και “σύμβουλος”, ανάλογα με την περίπτωση.



Η εικόνα που περιγράψαμε πιο πάνω, την οποία έχουν οι περισσότεροι για την ψυχοθεραπεία θα λέγαμε πως φωτογραφίζει την κλασική ψυχαναλυτική μέθοδο, η οποία -εκτός του ότι όλο και σπανίζει η χρήση της στην σημερινή εποχή- είναι μόνο μία από τις πολλές διαφορετικές μεθόδους ψυχοθεραπείας που υπάρχουν. Θα αναφερθώ σε μερικές, ώστε να σχηματίσετε μια εικόνα για την ποικιλία των ψυχοθεραπειών.



Πολύ γνωστή θεραπεία είναι η γνωστικοσυμπεριφορική, η οποία προσπαθεί μέσα από συγκεκριμένες ασκήσεις να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο συλλαμβάνουμε ορισμένα ερεθίσματα, ο οποίος επηρεάζει την τελική παρατηρήσιμη και ανεπιθύμητη συμπεριφορά. Με δυο λόγια δηλαδή αλλάζοντας τον μηχανισμό αντίληψης πετυχαίνουμε αλλαγή και στην συμπεριφορά (π.χ. ένα ποντίκι που προκαλεί την φοβία, παύει να γίνεται αντιληπτό ως κάτι επικίνδυνο, με αποτέλεσμα να υποχωρεί και η φοβία σταδιακά).



Άλλο παράδειγμα ψυχοθεραπείας είναι η αγαπημένη μου μέθοδος, η υπαρξιακή ψυχοθεραπεία. Μέσα στα πλαίσια αυτά ο ψυχοθεραπευτής, μέσω συντονισμένης (συνήθως του τύπου που καλείται “ημιδομημένη” από τους ειδικούς) συζήτησης, φέρνει το άτομο αντιμέτωπο με τα βασικά του υπαξιακά ζητήματα, τα οποία -σύμφωνα με την θεωρία που κρύβεται πίσω από την μέθοδο αυτή- είναι και η ουσιαστική αιτία των συμπεριφορικών προβλημάτων. Μόλις το άτομο έρθει αντιμέτωπο με τα πραγματικά ερωτήματα που το απασχολούν, τα οποία είναι και το βαθύτερο αίτιο για την προβληματική συμπεριφορά που θέλει να διορθώσει, τότε σταδιακά η ψυχική του υγεία θα ανακάμψει σημαντικά.



Ένα τρίτο παράδειγμα είναι η ομαδική συστημική ψυχοθεραπεία, η οποία βλέπει την προβληματική συμπεριφορά ως σύμπτωμα μιας προβληματικής σχέσης μεταξύ των

μελών ενός κοινωνικού συστήματος, και αυτό συνήθως είναι η οικογένεια. Έτσι ο ψυχοθεραπευτής δεν εστιάζεται στο άτομο, αλλά στις σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ των μελών του συστήματος αυτού. Σε αυτή την περίπτωση δηλαδή ο πελάτης του ψυχοθεραπευτή δεν είναι το ένα άτομο, αλλά όλη η ομάδα, την οποία και παρατηρεί μέσα από ομαδικές ψυχοθεραπείες, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν από απλή ελεύθερη ανάπτυξη των σκέψεων του κάθε ατόμου έως και παιχνίδια ρόλου μεταξύ των μελών του συστήματος.



Τέλος, ένα τέταρτο παράδειγμα ψυχοθεραπείας είναι η λεγόμενη «εκφραστική ψυχοθεραπεία» (expressive therapy), η οποία προσπαθεί να επιτύχει την διόρθωση της προβληματικής συμπεριφοράς με την απελευθέρωση της (φυσικής και πνευματικής) ενέργειας μέσω διαφόρων δραστηριοτήτων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα πρακτικών αυτού του είδους της ψυχοθεραπείας είναι η ώθηση των συμβουλευόμενων για έκφραση μέσω της ζωγραφικής, του χορού, του θεάτρου ή ακόμη και της συγγραφής κειμένων.



Βλέπουμε δηλαδή ότι η εικόνα του κλασικού ψυχαναλυτή που σημειώνει στο μπλοκάκι του δεν είναι παρά μια καρικατούρα πλέον. Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία με το πέρασμα του χρόνου πήρε νέες μορφές και στο μέλλον πρόκειται να πάρει και άλλες, καθώς νέου είδους θεραπείες θα μπαίνουν στο δρόμο μας.



2.Η ψυχοθεραπεία είναι για τους τρελούς.



Ένα βασικό λάθος που κάνει ο μέσος Έλληνας είναι να θεωρεί ότι μόνο όσοι πάσχουν από κάποια σοβαρή ψυχική δυσλειτουργία (αυτοί που ο λαός υποτιμητικά στο σύνολό τους τους αποκαλεί «τρελούς») έχουν ανάγκη από ψυχολογικής φύσεως βοήθεια. Αλλά αυτές οι ψυχικές δυσλειτουργίες δεν δημιουργούνται εκ του μηδενός. Εκτός από τις περιπτώσεις που αυτές οι δυσλειτουργίες είναι αποτέλεσμα κάποιας βιολογικής επιβάρυνσης (κληρονομικότητα) ή ενός ξαφνικού τραυματικού γεγονότος, σε όλες τις άλλες περιπτώσεις γεννιούνται σιγά – σιγά χρόνο με το χρόνο. Επομένως μια έγκαιρη διάγνωση και στήριξη από κάποιον ειδικό λειτουργό ψυχικής υγείας μπορεί να χτυπήσει το κακό στην ρίζα του, μόλις αρχίσουν να εμφανίζονται οι πρώτες ενδείξεις. Αυτό ισχύει ακόμη και στις περιπτώσεις που η ψυχική δυσλειτουργία είναι, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα βιολογικών παραγόντων (π.χ. σχιζοφρένεια). Η βιολογική επιβάρυνση δεν σημαίνει αυτόματα και μη αντιμετώπιση της κατάστασης. Μια έγκαιρη επέμβαση μόλις αρχίσουν να γίνονται ορατά τα πρώτα σημάδια είναι πάντα ένας καλός οιωνός για καλύτερα αποτελέσματα.



Πέρα όμως την έγκαιρη διάγνωση, η ψυχοθεραπεία ή μάλλον η αναζήτηση βοήθειας από κάποιον λειτουργό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει και στην επίλυση των μικρών προβλημάτων που κάνουν την ζωή μας πιο δύσκολη, και τα οποία δεν είναι απαραίτητα κάποια ψυχική δυσλειτουργία. Για παράδειγμα αν ένα ζευγάρι ζει μέσα στην ένταση και τους καυγάδες, ακόμη και αν αυτό είναι μέσα στα πλαίσια του «φυσιολογικού», αυτόματα η ποιότητα της ζωής τόσο των συζύγων, όσο και των υπολοίπων μελών της οικογένειας επιβαρύνεται από την κατάσταση αυτή. Αν αυτό το ζευγάρι αναζητήσει κάποια βοήθεια και καταφέρει να επιλύσει τις όποιες διαφορές του, αν αυτές υπάρχουν, μέσα στα πλαίσια μιας ψυχοθεραπείας, είναι πολύ πιθανό ότι η ένταση θα μειωθεί θεαματικά. Αλλά ακόμη και αν αυτή επιστρέψει, το ζευγάρι θα είναι έτοιμο να την αντιμετωπίσει, καθώς πλέον έχει «εκπαιδευτεί» από την ψυχοθεραπεία στην οποία έλαβε μέρος. Έτσι, εξασφαλίζεται ένα καλό επίπεδο ψυχικής υγείας για όλους μέσα στο ευρύτερο σύστημα της οικογένειας.



Με δυο λόγια η ψυχική υγεία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όπως και η σωματική υγεία. Είναι το ίδιο σημαντική και κάθε επιβάρυνσή της, όσο μικρή και αν είναι, μπορεί αν δεν προσέξουμε να εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα. Φυσικά τα παραπάνω δεν εννοώ πως η παραμικρή ένδειξη ψυχικής πίεσης θα πρέπει να μας οδηγεί στον ψυχολόγο απαραίτητα. Αλλά όταν το άτομο νιώθει ότι απλά κάτι το βαραίνει περισσότερο και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από όσο αντέχει, θα ήταν καλά να έχει ανοιχτή και την επιλογή να επισκεφθεί έστω και για μία και μόνη συνεδρία κάποιον ειδικό λειτουργό ψυχικής υγείας.



3.Αντί να πληρώσω τόσα χρήματα στον ψυχολόγο/ψυχοθεραπευτή, είναι καλύτερα να πληρώσω έναν ψυχίατρο και να πάρω την φαρμακευτική αγωγή. Στο κάτω-κάτω, τα φάρμακα έχουν υπαρκτά αποτελέσματα στον οργανισμό.



Μια ακόμη λανθασμένη σκέψη που γίνεται γύρω από τα θέματα ψυχικής υγείας είναι πως ένα χάπι μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό από μια ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Αυτό είναι λανθασμένο με την έννοια πως κάθε ψυχική δυσλειτουργία και κάθε άτομο έχουν το δικό τους ιδανικό τρόπο αντιμετώπισης. Σε άλλες δυσλειτουργίες φαίνεται πως η φαρμακοθεραπεία έχει πιο άμεσα αποτελέσματα, ενώ σε άλλες τα αποτελέσματα είναι μηδαμινά. Το ίδιο ισχύει και για την ψυχοθεραπεία.



Για την ακρίβεια οι ψυχικές δυσλειτουργίες που οφείλονται σε βιολογικούς παράγοντες συνήθως απαιτούν και φαρμακοθεραπεία για να ελεγχθούν οι σωματικές δυσλειτουργίες που οδηγούν στις ψυχικές. Για παράδειγμα η χρήση φαρμάκων για την χρόνια κατάθλιψη μπορούν να βοηθήσουν στην ρύθμιση της ροής των συγκεκριμένων νευροδιαβιβαστών (χημικές ουσίες που είναι βασικές στην λειτουργία του νευρικού συστήματος) που ωθούν το άτομο στο να είναι γενικά απαισιόδοξο και να μην έχει κίνητρα.



Σε άλλες περιπτώσεις όμως η χρήση φαρμάκων είτε δεν φαίνεται να βοηθά ιδιαίτερα, είτε δεν είναι τόσο αποτελεσματική όσο η ψυχοθεραπεία, είτε είναι αδύνατη. Για παράδειγμα η αντιμετώπιση της κλεπτομανίας γίνεται κυρίως με ψυχοθεραπεία και όχι με φαρμακοθεραπεία, μιας και η δεύτερη μέθοδος δεν φαίνεται και τόσο αποτελεσματική. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η επίλυση συστημικών προβλημάτων. Πως μπορεί η φαρμακοθεραπεία να βοηθήσει μια οικογένεια με πρόβλημα επικοινωνίας; Απλά δεν μπορεί…



Γενικά οι μέθοδοι θεραπείας, είτε αυτοί είναι φαρμακοθεραπεία είτε ψυχοθεραπεία σίγουρα δεν διεκδικούν την αποκλειστικότητα στην εφαρμογή τους πάνω σε ένα άτομο. Ο συνδυασμός των πιο ενδεδειγμένων πρακτικών για κάθε περίπτωση είναι αυτός που τελικά οδηγεί στο τελικό καλό αποτέλεσμα.

π. Φιλόθεου Φάρου, «Ο μύθος της ψυχικής νόσου»

Προσέγγιση του βιβλίου του π. Φιλόθεου Φάρου, «Ο μύθος της ψυχικής νόσου»


Ο λόγος για τον οποίο διαλέγω να παρουσιάσω αυτό το βιβλίο είναι γιατί έχει αγγίξει εάν όχι απαντήσει σε προσωπικούς μου προβληματισμούς και προκαταλήψεις σε σχέση με την ψυχαναλυτική και ψυχιατρική θεωρία και πρακτική.
Κάποια από τα προσωπικά μου ερωτήματα τα οποία συνάντησα και σε αυτό το βιβλίο είναι τα εξής:

- Πώς θα γίνει καλύτερη η ζωή ενός ανθρώπου εάν καταλάβει ότι για πράγματα που του συμβαίνουν τώρα και έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη ζωή του, ευθύνονται λανθασμένοι χειρισμοί των γονιών του, ή η κοινωνία.

- Πώς θα γίνει καλύτερη η ζωή ενός ανθρώπου εάν διαγνωσθεί η ασθένεια που τον κατατρέχει, κατηγοριοποιηθεί και λάβει την αντίστοιχη φαρμακευτική αγωγή, βρεθεί σε καταστολή και απομόνωση είτε στο χώρο του σπιτιού του είτε σε ένα ψυχιατρείο.

- Γιατί η ίδια συμπεριφορά παίρνει διαφορετική ταμπέλα ανάλογα με το πολιτιστικό περιβάλλον στο οποίο εμφανίζεται και διαφορετική αντιμετώπιση και ποια σκοπιμότητα καθορίζει την ταμπέλα και την αντιμετώπιση. Π.χ. δαιμονισμένος – ψυχασθενής.

- Γιατί η ψυχολογία είναι επιστήμη και εάν δεν είναι γιατί πρέπει να γίνει.

- Γιατί ο ψυχοθεραπευτής πρέπει να είναι μια απρόσιτη και θολή φιγούρα χωρίς το δικό του πρόσωπο.

- Πως αναγνωρίζεται η μοναδικότητα του κάθε προσώπου όταν όλοι υπαγόμαστε στην ίδια κατηγοριοποίηση ψυχοπαθολογιών.

- Ποια ή σχέση θρησκείας και ψυχοθεραπείας και ποια η θέση του μεταφυσικού στοιχείου γενικότερα στην ψυχοθεραπεία.

- Πως καλύπτει η ψυχοθεραπεία τις οντολογικές ανησυχίες του ανθρώπου.

- Ποιες είναι οι πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου, η κάλυψη των οποίων θα τον κάνει να νοιώθει πληρότητα.

- Πώς καλύπτονται αυτές οι ανάγκες.

- Ποια η συμβολή της ψυχοθεραπείας και του ψυχοθεραπευτή στην κάλυψη των αναγκών.

- Γιατί οι άνθρωποι ζητούν βοήθεια στην ψυχοθεραπεία

Στο βιβλίο αυτό αμφισβητείται ο όρος της ψυχικής νόσου καθώς και η θεωρία και πρακτική της παραδοσιακής ψυχαναλυτικής προσέγγισης και ψυχιατρικής. Προτείνεται μια ευθυνοκεντρική ψυχοθεραπεία με ανατρεπτικές των παραδοσιακών πρακτικές οι οποίες είναι πολύ κοντά στη συστημική θεώρηση και σκέψη.

Στη συνέχεια επιχειρώ μια συνοπτική παρουσίαση των κεντρικών αξόνων, γύρω από τους οποίους αναπτύσσεται το βιβλίο.

· Αμφισβήτηση

Α) Επιστημονικότητας ψυχιατρικής / ψυχολογίας ( Η επιστήμη ασχολείται με το διαρκώς επαναλαμβανόμενο τρόπο μελέτης – πείραμα.)

Β) Αντικειμενικής καθαρότητας επιστημονικής μεθόδου

(Ποσοτικές μετρήσεις – αγνοούν τα μοναδικά γεγονότα, ξαναδιατυπώνουν μικρές, κοινές αλήθειες.)

Επιρροές ψυχολογίας/ ψυχιατρικής από:

- προσωπικές προκαταλήψεις και νευρώσεις

- πολιτιστικό περιβάλλον


Ποικιλία απόψεων για ψυχική νόσο ( Βιοχημική ανωμαλία έως ανύπαρκτη). Στην αρρώστια το άτομο επιλέγει εάν θα αναλάβει το ρόλο του αρρώστου, τον ψυχικά άρρωστο τον ονοματίζουν έτσι συγγενείς και ειδικοί – υποχρεωτική νοσηλεία.

Κοινωνικά απροσάρμοστος. Σε απόκλιση από τα κρατούντα ήθη. Σε σύγκρουση με ομάδες / οργανισμούς. = Ψυχικά ασθενής

 Χρησιμοποίηση ψυχιατρικής από κρατούσα τάξη.

Πολιτιστική παράδοση, Αξίες. Ιδεολογία.  = Επιρροές ορισμού ψυχικής νόσου


Εμφάνιση ψυχοθεραπείας (πολλές σχολές / μέθοδοι)

– νέα ερμηνεία ανθρώπινης δυσφορίας

– τρόπος αντιμετώπισης αγωνίας σύγχρονου ανθρώπου.

Στοιχεία Αναποτελεσματικότητας ψυχοθεραπείας όταν υπάρχουν:

- πρόσκαιρα αποτελέσματα

- πολλές υποτροπές

- εθισμός σε αυτήν

- ματαίωση θεραπευτή

- συνεχής αναζήτηση νέων τεχνικών.



Βασίζεται σε: 1) αναζήτηση εσωτερικών αιτιών πόνου.

2) ανταπόκριση στις βαθύτερες εσωτερικές ανάγκες.

3) μέσα από σχέσεις και επικοινωνία ο άνθρωπος γιατρεύει τις πληγές του.



Σύγχρονη έξαρση λόγω έλλειψης των παραπάνω.



H ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ανεπαρκής όταν είναι μόνο ΤΕΧΝΙΚΗ και όχι ΣΤΑΣΗ ΖΩΗΣ. Μόλις ο θεραπευόμενος συνειδητοποιήσει την μοναξιά του, τον εγκαταλείπει σε αυτήν.



· Αξιώματα ψυχανάλυσης που αμφισβητούνται



1) πραγματικότητα ψυχικής νόσου

2) διορθωτική εξερεύνηση παρελθόντος ασθενούς

3) μεταβίβαση

4) υποσυνείδητο που πρέπει να ανασκαφεί

5) ερμηνεία όχι αξιολόγηση της συμπεριφοράς

6) αλλαγή μέσα από επίγνωση και επιτρεπτικότητα

θεραπευτής: απρόσωπος και αντικειμενικός

απαγόρευση σχέσεων σε μια θεραπευτική ομάδα.



· Αλυσιτελές φαρμακολογικής αντιμετώπισης ψυχικής διαταραχής.



· Λειτουργικότερη προσέγγιση

– Σχέση με θεραπευτή.

- Ομαδική θεραπεία.



Σύγκριση των παραπάνω με προτάσεις και πρακτικές συστημικής θεραπείας.



· Τι συμβαίνει με τα άτομα που ζητούν βοήθεια.

Άρνηση πραγματικότητας – μη ικανοποίηση αναγκών.

Επιτυχία θεραπείας – πραγματικότητα είναι υπαρκτή και μέσα σε αυτή ικανοποιούμε τις ανάγκες μας.



· Πως ικανοποιούμε τις ανάγκες μας.

Μέσω της σχέσης και επαφής με την πραγματικότητα.

Μέσω του δεσμού με τον θεραπευτή.



· Βασικές ανάγκες.

Ίδιες για όλους – διαφορετικός ο τρόπος ικανοποίησης.

Ν’ αγαπά και να αγαπιέται – όχι επιδοκιμασία χωρίς διάκριση.

Να έχει αξία για τον εαυτό του και για τους άλλους – όταν η συμπεριφορά είναι κατώτερη από αυτή που θα μπορούσε τότε δεν αισθανόμαστε άξιοι.



· Ευθύνη.

Τρόπος ικανοποίησης αναγκών χωρίς να εμποδίζεται η ικανοποίηση των αναγκών των άλλων. Ικανότητα που μαθαίνεται με το παράδειγμα.



· Διδασκαλία της υπευθυνότητας.

Συνδυασμός αγάπης και πειθαρχίας. Όρια, συνέπεια του «μοντέλου» στη δοκιμασία των ορίων.



· Ευθυνοκεντρική ψυχοθεραπεία.

Τρόπος καθοδήγησης θεραπευόμενου ώστε να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα και να ικανοποιεί τις ανάγκες του.

1)Σύνδεση 2) Απόρριψη μη ρεαλιστικού τρόπου/ συμπεριφοράς και ταυτόχρονη αποδοχή του ίδιου 3) Διδασκαλία νέου τρόπου ευθυνοκεντρικής συμπεριφοράς.


· Σύνδεση ψυχοθεραπευτή / θεραπευόμενου.

Απαραίτητη. Προϋποθέτει διάθεση αυτοαποκάλυψης, υπευθυνότητα, ωριμότητα, ευαισθησία, αντοχή στην κριτική – δοκιμασίες, όχι παρηγόρια / Αρνηση – Αγνόηση – Απόδραση – Εκλογίκευση.


· Εφαρμογή στην εκπαίδευση.

Σύνδεση με μαθητές – Ψυχική κατάθεση.


· Ανάληψη ευθύνης της μοναδικότητας μας.

Πίεση κοινωνικής σύμβασης – καταδικάζει την ιδιαιτερότητα / απόκλιση – πλήρης υποταγή – θάβουμε τον αληθινό μας εαυτό.

Ανάληψη ευθύνης αυτού που είμαστε και αυτού που δεν είμαστε.


· Ψυχοπαθολογία ελληνικής οικογένειας.

Γάμος γυναίκας – αποκατάσταση – μη ικανοποίηση ερωτικών και συναισθηματικών αναγκών από σύζυγο ο οποίος δεν θέλει ευθύνες – αποκτά σχέση συμβιωτική με γιο για την κάλυψη των αναγκών της. Αναλαμβάνει τις συνέπειες των πράξεών του / του στερεί την πραγματικότητα.



· Ανάγκη της κοινωνίας με το υπερβατικό.

Η επιστήμη έχει αποδείξεις, δεν σχετίζεται με μυθολογίες.

Είναι ανθρώπινο δημιούργημα και δεν υπερβαίνει τη Θεία Χάρη.



Σύστημα δυτικού κόσμου: xωρίς οντολογική θεμελίωση δεν μπόρεσε να προσφέρει το λόγο, το σκοπό και την έννοια της ζωής.

Έρευνα: ψυχοθεραπευτές με ιστορικό οικογενειών πιστών, αντικαθιστούν με ψυχολογία το σύστημα πίστης των οικογενειών τους και αυτό προτείνουν.

Συμβολή Freud:

1) αποκήρυξη πουριτανισμού,

2) διακήρυξε ότι ο άνθρωπος δεν εξαντλείται στη συμπεριφορά του, αλλά έχει ένα βάθος ανεξιχνίαστο

3) διασώζει κρίσιμα στοιχεία ορθοδοξίας τα οποία σαμποτάρει η εκκλησιαστική πρακτική με ηθικισμό, τυπολατρεία και νομικισμό.

4) αναγνωρίζει ανάγκη θεραπευτικής δραστηριότητας προς τις βαθύτερες ρίζες της ανθρώπινης δυσφορίας.

Το παραπάνω βιβλίο έχει και θεωρητικό ενδιαφέρον, αλλά αυτό που έχω πραγματικά απολαύσει, του π. Φιλόθεου Φάρου είναι το "Έρωτος φύσις".

Θα μ’ ενδιέφεραν πολύ τα δικά σας σχόλια στους παραπάνω προβληματισμούς.

Έφη Κουντουράκη, οικογενειακή σύμβουλος – ψυχοθεραπεύτρια
ekountouraki@yahoo.com

Tο ψυχαναλυτικό ντιβάνι στην εποχή του πρόζακ...

Tο ψυχαναλυτικό ντιβάνι στην εποχή του πρόζακ...


Στροφή Ψυχιατρικής από την ψυχανάλυση στη φαρμακευτική αγωγή

The Guardian
Το ντιβάνι, αυτό το έπιπλο που ο Σίγκμουντ Φρόιντ ανήγαγε σε ιατρικό εργαλείο, έπεσε σε αχρησία με την ανάπτυξη φαρμάκων που θεωρούνται ότι αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις ψυχικές νόσους. Mια νέα γενιά ψυχιάτρων απέρριψε την ψυχανάλυση, θεωρώντας την πεπαλαιωμένη όσο και ο μαρξισμός. Kαλύτερα να δώσεις στον ασθενή το κατάλληλο χάπι παρά να κάθεσαι να τον ακούς για μήνες ή και για χρόνια να σου μιλάει για τη ζωή του. H Ψυχιατρική έκανε μια στροφή «ρίχνοντας το φταίξιμο όχι στη μητέρα αλλά στον εγκέφαλο», όπως είπε ένας σχολιαστής.

Aπό την αλληλουχία των θαυματουργών φαρμάκων που κυκλοφόρησαν στην αγορά για τη θεραπεία της κατάθλιψης και των συνδεόμενων μ’ αυτήν ασθενειών, το πιο φημισμένο είναι το πρόζακ. «H Aμερική έγινε Prozac nation, έθνος του πρόζακ», γράφει ο JonathaM. Metzl στο βιβλίο του «Tο πρόζακ στο ντιβάνι» («Prozac othe Couch: Prescribing Gender ithe Era of Wonder Drugs», εκδ. Duke Unive-rsity Press). Ξεχάστε το φύλο, το σεξ, τα οιδιπόδεια και όλες τις ψυχαναλυτικές εξηγήσεις. Tο ταμπεραμέντο ενός ανθρώπου, υποστηρίζει η νέα σχολή Ψυχιατρικής, καθορίζεται από γονίδια και από χημικές ουσίες στον εγκέφαλο. H τυχόν ανισορροπία, μπορεί να αντιμετωπισθεί με το κατάλληλο φάρμακο.
O Tζόναθαν Mετσλ, ψυχίατρος ο ίδιος, σίγουρα αισθάνθηκε άσχημα βλέποντας το ψυχαναλυτικό ντιβάνι να γίνεται στόχος τόσης περιφρόνησης, ιδιαίτερα στο βιβλίο του Todd Dufresne, «Σκοτώνοντας τον Φρόιντ» («Killing Freud: Twentieth-Century Culture and the Death of Psychoanalysis», εκδ. Continuum). Σ’ αυτό, που είναι το πιο πρόσφατο από μια σειρά αντιφροϊδικά δημοσιεύματα του συγγραφέα, ο Nτιφρέσν, πανεπιστημιακός καθηγητής, απορρίπτει τη συνηγορία της ψυχανάλυσης ως παρακινούμενη από «συναισθηματισμό και δεισιδαιμονία». Tο βιβλίο του χαρακτηρίζεται ενίοτε από σκληρό χιούμορ, αλλά έχει διαλέξει έναν εύκολο στόχο, τον ψυχοθεραπευτή ως τον «τσαρλατάνο» της λαϊκής κουλτούρας.

O Mετσλ επιχειρεί να επαναφέρει μια ισορροπία ανάμεσα στην ψυχανάλυση και τη φαρμακευτική αγωγή. Tο βιβλίο του είναι μια έκκληση για ανακωχή ανάμεσα σ’ εκείνους που ασχολούνται με το νου κι εκείνους που μελετούν τον εγκέφαλο. Προσφέροντας μια συνεκτική ιστορία της Ψυχιατρικής τα τελευταία 50 χρόνια, επιδιώκει να αποδείξει ότι υπάρχουν πράγματι συνδέσεις μεταξύ Φρόιντ και πρόζακ. Eπαινεί τους ψυχιάτρους εκείνους οι οποίοι ενώ χρησιμοποιούν τη βιολογία, εκτιμούν τη σημασία των σχέσεων μεταξύ γιατρών και ασθενών.

O Mετσλ πιθανόν θα αντιπαθούσε το βιβλίο «H μούμια στην τραπεζαρία» («The Mummy at the Dining Room Table: Eminent Therapists Reve-al Their Most Unusual Cases», εκδ. Jossey-Bass) των Jeffrey A. Cottler και JoCarlson, έστω και μόνο για τον φανταχτερό τίτλο του. Tο βιβλίο, ωστόσο, είναι μια ενδιαφέρουσα εξιστόρηση της επιβίωσης του ψυχαναλυτικού ντιβανιού στην εποχή του πρόζακ. Oι συγγραφείς ζήτησαν από έναν αριθμό ψυχιάτρων να περιγράψουν τις πιο αξιομνημόνευτες περιπτώσεις που αντιμετώπισαν. Kαι μερικές από αυτές που έμειναν αγκιστρωμένες στη μνήμη τους είχαν φροϊδική διάρκεια.

Σε μια ασθενή άρεσε να αφηγείται ιστορίες από την εκκεντρική της οικογένεια. Eίπε στον ψυχίατρό της ότι όταν πέθανε μια θεία της, πολύ αγαπητή στους δικούς της, το σώμα της βαλσαμώθηκε έτσι ώστε να μπορεί να παραμείνει κοντά στον σύζυγο και τα παιδιά της, σωματικά τουλάχιστον. H θεία είχε τη δική της καρέκλα την ώρα του φαγητού ή όταν έβλεπαν τηλεόραση. Στο τέλος της μέρας, ο άντρας της την πήγαινε στο κρεββάτι. O ψυχίατρος είπε ότι του έλειψαν πολύ οι ιστορίες αυτής της γυναίκας, όταν η θεραπεία της τελείωσε.