Το Υπέρτατο Ον μέσα από τα μάτια του ψυχαναλυτή

Π. Νικόλαος Λουδοβίκος
Ψυχανάλυση και Ορθόδοξη Θεολογία
εκδόσεις Αρμός, σ. 115, ευρώ 8



Το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του πατέρα Νικόλαου Λουδοβίκου Ψυχανάλυση και Ορθόδοξη Θεολογία διαβάσαμε αυτές τις μέρες. Το βιβλίο συνίσταται σε μια ενότητα τεσσάρων κειμένων - τα τρία από αυτά αποτελούν κείμενα από διαλέξεις που έχει δώσει ο συγγραφέας του βιβλίου - που στόχο τους έχουν να συσχετίσουν κάποιες κεντρικές θεολογικές έννοιες με συγγενικές προς αυτές, κατά τη γνώμη του συγγραφέα, προβληματικές της ψυχανάλυσης και να καταστεί δυνατόν, μέσα από μια επιχειρηματολογία, την οποία προσωπικά βρήκαμε άκρως ενδιαφέρουσα, ν' αποκατασταθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στους τόσο αφιστάμενους μεταξύ τους, φαινομενικά τουλάχιστον, χώρους της Θεολογίας και της Ψυχανάλυσης. Ο συγγραφέας του βιβλίου, άτομο ευρείας παιδείας και όσον αφορά τους τομείς της Ψυχολογίας και της Φιλοσοφίας, θα χρησιμοποιήσει ως κεντρικό μοχλό της επιχειρηματολογίας του τη διδασκαλία του Ζακ Λακάν (Jacques Lacan), η οποία τον έχει απασχολήσει κατά τις ώρες μελέτης της νεότητάς του, θα προσπαθήσει δε να φωτίσει «ψυχαναλυτικά», και όχι μόνον, τρεις κεντρικές έννοιες της πατερικής διδασκαλίας: την έννοια της επιθυμίας, της καθολικότητας και της εσχατολογίας.



Οσον αφορά την πρώτη από τις τρεις έννοιες, την επιθυμία: ο συγγραφέας ξεκινά ως μια αναδρομή στις κατευθυντήριες γραμμές τής νεωτερικότητας, όπως τούτη εκφράστηκε θεμελιακά ως λόγος του υποκειμένου. Περνώντας από την αξιολόγηση του έργου του Μπούμπερ (Buber) και του Λεβινάς (Levinas), όσον αφορά τη συνεισφορά τους σχετικά με το πρόβλημα της διυποκειμενικότητας, ο συγγραφέας εστιάζει σ' αυτόν καθεαυτόν τον σχηματισμό του υποκειμένου στον Lacan - σχηματισμός ο οποίος επιχειρείται μέσω της επιθυμίας. Το εσωτερικά διχασμένο υποκείμενο του Λακάν δεν είναι ξένο ως προς την υποκειμενοκεντρική σκέψη, αν και η ρήξη του γάλλου ψυχαναλυτή με τον Καρτέσιο είναι ξεκάθαρη: ας διαβάσουμε τον Καρτέσιο σαν ένα Εφιάλτη, θα πει ο Λακάν θεματοποιώντας το υποκείμενο ως κάτι που φέρει κεντρική σχάση.



Η επιθυμία αποτελεί έννοια -κεντρική κατηγορία της ψυχανάλυσης- κληρονομημένη από τον Φρόυντ (Freud). Ο Λακάν διαφοροποιείται ως προς τον Φρόυντ: η επιθυμία δεν συνιστά μονάχα ακραία εκδήλωση του ενστίκτου, μα επικοινωνιακό λόγο και όρο συγκρότησης του ανθρώπινου υποκειμένου· η επιθυμία απευθύνεται προς τον Αλλον και ως «επιθυμία του Αλλου» επιτρέπει μια διυποκειμενική συγκρότηση του υποκειμένου μέσω του Αλλου - σημείο κομβικό στη σκέψη του συγγραφέα μέσα από έναν προσανατολισμό που έρχεται ν' αγγίξει τις θεολογικές έννοιες της «περιχώρησης» και του «ομοουσίου». Ο συγγραφέας δεν διστάζει ν' ασκήσει, σ' αυτό το σημείο, κριτική στη «ναρκισσιστική», κατά τη γνώμη του, έννοια της δυτικής διυποκειμενικότητας, όπου «ο Αλλος δεν υπάρχει οντολογικά εντός μου, μα τον χρησιμοποιώ σε μια στιγμή και το θέμα μένει στο επίπεδο του φαντασιακού, στο στάδιο του καθρέφτη». Η επισήμανση πως στα όριά της «η ανθρώπινη επιθυμία δεν έχει αντικείμενο» (σ. 23), επιτρέπει στον συγγραφέα να μιλήσει «για μια καθαρή επιθυμητικότητα» (σ. 32), που τελικά μέσα από το λακανικό σχήμα μάς ανοίγει προς «το πατερικό σχήμα» της βλέψης προς την ενότητα - βλέψη τελικά του ανθρώπου προς τον ίδιο τον Θεό.



Σαν Κόλαση βλέπει ο συγγραφέας την απουσία του διαλόγου, την απουσία τού εσύ, μέσα στο οποίο καθρεφτίζεται μοναδικά το εγώ. «Λείπει ο τρόπος ν' αγαπηθώ, λείπει η επιθυμία του Αλλου. Αυτό είναι η Κόλαση» (σ. 35). Αν και τούτη η έννοια της Κόλασης διαφέρει από την Κόλαση», με την οποία έζησε το φαντασιακό του δυτικού ανθρώπου για αιώνες, ο πατέρας Νικόλαος Λουδοβίκος θα νεωτερίσει προχωρώντας σε μια τολμηρή συσχέτιση: Για τους Ελληνες ισχύει και αυτό: «Το ον είναι αντικειμενικό, αλλά εγώ υπάρχω και είμαι ζωντανός και εφίεμαι της πλήρους οντότητός μου και έχω μια επιθυμία ανώνυμη και μια κοινωνία χωρίς σκοπό. Ακριβώς γι' αυτό δυσκολευόμαστε να φτιάξουμε εδώ κράτος ευρωπαϊκό» (σ. 97). Προχωρώντας σ' έναν διαχωρισμό της ορθόδοξης πατερικής θεολογίας από τη δυτική, ο συγγραφέας υποστηρίζει πως το μυστήριο του Σταυρού του Χριστού συνιστά τελικά «αποδοχή της επιθυμίας του Αλλου» και το υπέρτατο τούτο νόημα επιτυγχάνεται τελικά στην Ορθόδοξη Θεολογία, σύμφωνα με την «υπόρρητη επιλόγη» του λακανικού σχήματος.



Δεν θα επεκταθούμε περισσότερο πάνω σ' αυτό. Θεωρώντας την προσπάθεια του πατέρα Νικολάου Λουδοβίκου εμπνευσμένη και καθώς ο συγγραφέας του σχολιαζόμενου βιβλίου επιχειρεί να δει την ψυχανάλυση με μια ματιά θεολογική, εμείς θα επιχειρήσουμε, σε πολύ περιορισμένο χώρο, να διανύσουμε την αντίστροφη διαδρομή, να διατυπώσουμε κάποιες σκέψεις πάνω στο θρησκεύεσθαι από σκοπιά ψυχαναλυτική.



Είναι μια αποδεκτή θέση στη νεότερη φιλοσοφία -σε πολλές στιγμές της τουλάχιστον- αυτή που εκφράζεται από την ακόλουθη πρόταση: ένας θεός που θα μπορούσε να γίνει γνωστός δεν θα ήταν θεός. Σύμφωνα μ' αυτό το δεδομένο, που υποδηλώνει εξάλλου και μια βαθιά θεολογική πραγματικότητα, θα λέγαμε πως ό,τι καλούμε Υπέρτατο Ον, αν θεωρήσουμε πως κάτι τέτοιο υπάρχει, παρουσιάζεται στον άνθρωπο μέσα από μια «ριζική απουσία». Τούτη η απουσία «του σώματος του θεού» από τα ανθρώπινα πράγματα -και δεν αναφερόμαστε φυσικά στο σώμα του Χριστού της θείας μετάληψης- καθιστά αναγκαία τη σύναψη -αποκατάσταση ίσως;- μιας «σχέσης» με ό,τι καλούμε θεό, σχέση για την οποία ο άνθρωπος είναι καθ' ολοκληρίαν υπεύθυνος. Η σχέση του ανθρώπου με το θείο δεν είναι θέμα της Εκκλησίας, αλλά υπόθεση εξαιρετικά εξατομικευμένη, αφορά τον καθένα από εμάς, καθώς σε κομβικά σημεία της ζωής μας όλοι θελήσαμε, πολλές φορές εναγώνια, να καθορίσουμε και ν' αποσαφηνίσουμε τούτη τη σχέση. Τη σχέση με το θεϊκό και με ό,τι μπορούμε να καλέσουμε Υπέρτατο Ον τη θέτουν οι ίδιοι οι άνθρωποι, την επιλέγουν και τη θέτουν οι άνθρωποι, μέσα από μία ολόκληρη συνάρτηση παραγόντων, και τούτη η στάση συνιστά επιλογή, με την ωριμότερη εκδοχή της έννοιας, καθώς ακόμα και η αθεΐα συνιστά ένα ενδεχόμενο τούτης της επιλογής.



Η θεϊκή πραγματικότητα δεν γίνεται «άμεσα» προσιτή στον άνθρωπο - σε τελική ανάλυση ο άνθρωπος επιλέγει ποιον θεό θέλει, είτε για φίλο είτε για τιμωρό, όντας «Αυτός» περιορισμένος στην αιώνια σιωπή Του. Προσωπικά πιστεύουμε πως η θρησκευτικότητα είναι σάρκα από τη σάρκα του ανθρώπινου πολιτισμού, μια σάρκα αξεχώριστη από τον αρχετυπικό και συμβολικό «σκελετό της» - το υπόβαθρο της ανθρώπινης ψυχής. Αυτή ακριβώς η θρησκευτικότητα είναι που μίλησε για «σωτηρία της ψυχής», μια διατύπωση που έγινε πρόξενος τεράστιων συνεπειών για τους ανθρώπους που την πίστεψαν, πολλές φορές και δυσβάσταχτων.



Παραμένει το ερώτημα, αν ο Χριστιανισμός είναι τελικά γενεσιουργός αιτία για ένα αξιοσημείωτο αίσθημα ενοχής που βαρύνει τη δυτική ανθρωπότητα, πράγμα που πίστευε ο Νίτσε (Nietzsche), ή αν τελικά ένα προϋπάρχον αίσθημα ενοχής, ένα αίσθημα συλλογικής ενοχής τής ανθρωπότητας -που εκφράστηκε εξάλλου και στην τραγωδία- βρήκε έδαφος και βλάστησε στον χριστιανισμό και στο δόγμα της Εκκλησίας. Αν ο δυτικός πολιτισμός, ο πολιτισμός της αισχύλειας Ορέστειας, είναι ενοχικός, τούτη η ενοχή, ακόμη κι αν δεν χαλκεύτηκε από τη θρησκεία, πάντως συντηρήθηκε από αυτήν και επιτάθηκε.



Οχι μόνο χρειάστηκε να ζήσει η ανθρωπότητα «τον Διαφωτισμό», μα έπρεπε τελικά να φτάσουμε στην αποψιλωμένη από θρησκευτικότητα μετανεωτερικότητα, ώστε να απομακρυνθεί από το προσκήνιο η απειλή τής Αιώνιας Καταδίκης. Κι εδώ έρχεται η συμβολή της Ψυχανάλυσης, που εκθέτει τους ασυνείδητους μηχανισμούς που χάλκευσαν τέτοιες κοσμοεικόνες -η Αποκάλυψη αποδεικνύεται αποκάλυψη των ανθρώπινων αδύτων- και που θέτει ως αίτημα την ειρήνευση της ανθρώπινης ψυχής και την τελική συμφιλίωση του ατόμου με τον εαυτό του και με τη βαθύτερη ψυχική του πραγματικότητα, μέσω απενοχοποίησης. Θεωρούμε την απενοχοποίηση του ατόμου κεφαλαιώδους σημασίας, ώστε να μπορέσει κανείς ν' αντιμετωπίσει την πραγματικότητα της όποιας πίστης απροκατάληπτα και μέσα από κριτική σκέψη. Ο Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ (Karl Gustav Jung), ο μεγάλος ψυχίατρος, ο οποίος καταγόταν από οικογένεια ιερέων, θεωρεί τη θανάτωση της κριτικής σκέψης «ύβρι απέναντι στο Αγιο Πνεύμα». Μήπως δεν συμπνέει με το πρόταγμα της σωτηρίας της ψυχής, η τελική απενοχοποίηση του ανθρώπου, η συμφιλίωση με τον βαθύτερό του εαυτό και η επιλογή της θρησκευτικότητάς του με τρόπο μη καταναγκαστικό και κατασταλτικό των βαθύτερων επιθυμιών του;



Από τη στιγμή που η Ψυχανάλυση θεματοποιεί τη libido, και τη σεξουαλική επιθυμία, ως μία από τις ορίζουσες του ανθρώπου, είναι δεδομένο και στην ψυχαναλυτική θεωρία και πρακτική πως η τελική επίτευξη της ολοκλήρωσης της προσωπικότητας δεν είναι δυνατή δίχως την ενσωμάτωση από το άτομο της σεξουαλικότητάς του και από την πλήρη αποδοχή τούτης της σεξουαλικότητας. Φανταζόμαστε έναν Θεό που θ' αποδέχεται την ανθρώπινη σεξουαλικότητα αλλά και δραστηριότητα, έναν Θεό που πέρα απ' οτιδήποτε άλλο θ' αναγνωρίζει στον άνθρωπο κάποιες «δεύτερες σκέψεις» -εφόσον αυτές είναι φυσιολογικές και υπαρκτές σε όλους ανεξαιρέτως-, έναν Θεό που θ' αγαπά «το σκοτεινό κομμάτι» του ανθρώπου, αντιμετωπίζοντάς τον ως ψυχοσωματική ολότητα και όχι ως καταπιεσμένη και φοβισμένη ύπαρξη.



Ο πατέρας Νικόλαος Λουδοβίκος μέσα από το βιβλίο του προάγει μια ιδιαίτερα πεφωτισμένη προσέγγιση της θεολογικής πραγματικότητας, η ένστασή μας όμως πάνω σε όλα αυτά είναι πως αυτή καθεαυτήν η χριστιανική θρησκεία ως διδασκαλία της Εκκλησίας και ως αυτό που ακολουθήθηκε ως πίστη από τους δυτικούς ανθρώπους, ουδέποτε υπήρξε πεφωτισμένη, αντιθέτως μέσα από τον κατασταλτικό, όσον αφορά τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων, και από τον περιοριστικό της χαρακτήρα, όσον αφορά τον κριτικό έλεγχο, απομάκρυνε τους ανθρώπους από το ουσιωδώς θρησκεύεσθαι, δίνοντας τελικά δικαιώματα για την κατασυκοφάντηση του φαινομένου της ανθρώπινης θρησκευτικότητας, ως δήθεν σκοταδιστικού, που μόνον τέτοιο δεν είναι.



Είναι δυνατόν η πραγματικότητα του «συλλογικού ασυνειδήτου» και των «αρχετύπων», τούτη η βαθιά συμβολική πραγματικότητα της ανθρώπινης ψυχής, μα και του ανθρώπινου πολιτισμού στο σύνολό του, μέσα από τα στόματα των σύγχρονων ταλαιπωρημένων, μα και υποψιασμένων ανθρώπων, να κάνει έκκληση, πατώντας στον διαφωτιστικό ψυχαναλυτικό λόγο, προς όλους τους σκεπτομένους ανθρώπους. Να ξανασκεφθούν το πρόβλημα της ανθρώπινης θρησκευτικότητας, με το αίτημα ενός Υπέρτατου Οντος που θα 'χει ως πρώτιστο σκοπό του να συμφιλιώνει τον άνθρωπο με τη βαθιά συμβολική του πραγματικότητα, ανοίγοντας τον δρόμο και για ένα ξαναδιάβασμα των ιερών κειμένων. Εναν Θεό που μπορούμε να τον δούμε, μέσα σε όλα τα άλλα, και ως «Θεό ψυχαναλυτή».

Από τον Δήμο Μαρουδή
http://www.enet.gr/

π. Φιλόθεου Φάρου, «Ο μύθος της ψυχικής νόσου»

Προσέγγιση του βιβλίου του π. Φιλόθεου Φάρου, «Ο μύθος της ψυχικής νόσου»


Ο λόγος για τον οποίο διαλέγω να παρουσιάσω αυτό το βιβλίο είναι γιατί έχει αγγίξει εάν όχι απαντήσει σε προσωπικούς μου προβληματισμούς και προκαταλήψεις σε σχέση με την ψυχαναλυτική και ψυχιατρική θεωρία και πρακτική.
Κάποια από τα προσωπικά μου ερωτήματα τα οποία συνάντησα και σε αυτό το βιβλίο είναι τα εξής:

- Πώς θα γίνει καλύτερη η ζωή ενός ανθρώπου εάν καταλάβει ότι για πράγματα που του συμβαίνουν τώρα και έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη ζωή του, ευθύνονται λανθασμένοι χειρισμοί των γονιών του, ή η κοινωνία.

- Πώς θα γίνει καλύτερη η ζωή ενός ανθρώπου εάν διαγνωσθεί η ασθένεια που τον κατατρέχει, κατηγοριοποιηθεί και λάβει την αντίστοιχη φαρμακευτική αγωγή, βρεθεί σε καταστολή και απομόνωση είτε στο χώρο του σπιτιού του είτε σε ένα ψυχιατρείο.

- Γιατί η ίδια συμπεριφορά παίρνει διαφορετική ταμπέλα ανάλογα με το πολιτιστικό περιβάλλον στο οποίο εμφανίζεται και διαφορετική αντιμετώπιση και ποια σκοπιμότητα καθορίζει την ταμπέλα και την αντιμετώπιση. Π.χ. δαιμονισμένος – ψυχασθενής.

- Γιατί η ψυχολογία είναι επιστήμη και εάν δεν είναι γιατί πρέπει να γίνει.

- Γιατί ο ψυχοθεραπευτής πρέπει να είναι μια απρόσιτη και θολή φιγούρα χωρίς το δικό του πρόσωπο.

- Πως αναγνωρίζεται η μοναδικότητα του κάθε προσώπου όταν όλοι υπαγόμαστε στην ίδια κατηγοριοποίηση ψυχοπαθολογιών.

- Ποια ή σχέση θρησκείας και ψυχοθεραπείας και ποια η θέση του μεταφυσικού στοιχείου γενικότερα στην ψυχοθεραπεία.

- Πως καλύπτει η ψυχοθεραπεία τις οντολογικές ανησυχίες του ανθρώπου.

- Ποιες είναι οι πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου, η κάλυψη των οποίων θα τον κάνει να νοιώθει πληρότητα.

- Πώς καλύπτονται αυτές οι ανάγκες.

- Ποια η συμβολή της ψυχοθεραπείας και του ψυχοθεραπευτή στην κάλυψη των αναγκών.

- Γιατί οι άνθρωποι ζητούν βοήθεια στην ψυχοθεραπεία

Στο βιβλίο αυτό αμφισβητείται ο όρος της ψυχικής νόσου καθώς και η θεωρία και πρακτική της παραδοσιακής ψυχαναλυτικής προσέγγισης και ψυχιατρικής. Προτείνεται μια ευθυνοκεντρική ψυχοθεραπεία με ανατρεπτικές των παραδοσιακών πρακτικές οι οποίες είναι πολύ κοντά στη συστημική θεώρηση και σκέψη.

Στη συνέχεια επιχειρώ μια συνοπτική παρουσίαση των κεντρικών αξόνων, γύρω από τους οποίους αναπτύσσεται το βιβλίο.

· Αμφισβήτηση

Α) Επιστημονικότητας ψυχιατρικής / ψυχολογίας ( Η επιστήμη ασχολείται με το διαρκώς επαναλαμβανόμενο τρόπο μελέτης – πείραμα.)

Β) Αντικειμενικής καθαρότητας επιστημονικής μεθόδου

(Ποσοτικές μετρήσεις – αγνοούν τα μοναδικά γεγονότα, ξαναδιατυπώνουν μικρές, κοινές αλήθειες.)

Επιρροές ψυχολογίας/ ψυχιατρικής από:

- προσωπικές προκαταλήψεις και νευρώσεις

- πολιτιστικό περιβάλλον


Ποικιλία απόψεων για ψυχική νόσο ( Βιοχημική ανωμαλία έως ανύπαρκτη). Στην αρρώστια το άτομο επιλέγει εάν θα αναλάβει το ρόλο του αρρώστου, τον ψυχικά άρρωστο τον ονοματίζουν έτσι συγγενείς και ειδικοί – υποχρεωτική νοσηλεία.

Κοινωνικά απροσάρμοστος. Σε απόκλιση από τα κρατούντα ήθη. Σε σύγκρουση με ομάδες / οργανισμούς. = Ψυχικά ασθενής

 Χρησιμοποίηση ψυχιατρικής από κρατούσα τάξη.

Πολιτιστική παράδοση, Αξίες. Ιδεολογία.  = Επιρροές ορισμού ψυχικής νόσου


Εμφάνιση ψυχοθεραπείας (πολλές σχολές / μέθοδοι)

– νέα ερμηνεία ανθρώπινης δυσφορίας

– τρόπος αντιμετώπισης αγωνίας σύγχρονου ανθρώπου.

Στοιχεία Αναποτελεσματικότητας ψυχοθεραπείας όταν υπάρχουν:

- πρόσκαιρα αποτελέσματα

- πολλές υποτροπές

- εθισμός σε αυτήν

- ματαίωση θεραπευτή

- συνεχής αναζήτηση νέων τεχνικών.



Βασίζεται σε: 1) αναζήτηση εσωτερικών αιτιών πόνου.

2) ανταπόκριση στις βαθύτερες εσωτερικές ανάγκες.

3) μέσα από σχέσεις και επικοινωνία ο άνθρωπος γιατρεύει τις πληγές του.



Σύγχρονη έξαρση λόγω έλλειψης των παραπάνω.



H ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ανεπαρκής όταν είναι μόνο ΤΕΧΝΙΚΗ και όχι ΣΤΑΣΗ ΖΩΗΣ. Μόλις ο θεραπευόμενος συνειδητοποιήσει την μοναξιά του, τον εγκαταλείπει σε αυτήν.



· Αξιώματα ψυχανάλυσης που αμφισβητούνται



1) πραγματικότητα ψυχικής νόσου

2) διορθωτική εξερεύνηση παρελθόντος ασθενούς

3) μεταβίβαση

4) υποσυνείδητο που πρέπει να ανασκαφεί

5) ερμηνεία όχι αξιολόγηση της συμπεριφοράς

6) αλλαγή μέσα από επίγνωση και επιτρεπτικότητα

θεραπευτής: απρόσωπος και αντικειμενικός

απαγόρευση σχέσεων σε μια θεραπευτική ομάδα.



· Αλυσιτελές φαρμακολογικής αντιμετώπισης ψυχικής διαταραχής.



· Λειτουργικότερη προσέγγιση

– Σχέση με θεραπευτή.

- Ομαδική θεραπεία.



Σύγκριση των παραπάνω με προτάσεις και πρακτικές συστημικής θεραπείας.



· Τι συμβαίνει με τα άτομα που ζητούν βοήθεια.

Άρνηση πραγματικότητας – μη ικανοποίηση αναγκών.

Επιτυχία θεραπείας – πραγματικότητα είναι υπαρκτή και μέσα σε αυτή ικανοποιούμε τις ανάγκες μας.



· Πως ικανοποιούμε τις ανάγκες μας.

Μέσω της σχέσης και επαφής με την πραγματικότητα.

Μέσω του δεσμού με τον θεραπευτή.



· Βασικές ανάγκες.

Ίδιες για όλους – διαφορετικός ο τρόπος ικανοποίησης.

Ν’ αγαπά και να αγαπιέται – όχι επιδοκιμασία χωρίς διάκριση.

Να έχει αξία για τον εαυτό του και για τους άλλους – όταν η συμπεριφορά είναι κατώτερη από αυτή που θα μπορούσε τότε δεν αισθανόμαστε άξιοι.



· Ευθύνη.

Τρόπος ικανοποίησης αναγκών χωρίς να εμποδίζεται η ικανοποίηση των αναγκών των άλλων. Ικανότητα που μαθαίνεται με το παράδειγμα.



· Διδασκαλία της υπευθυνότητας.

Συνδυασμός αγάπης και πειθαρχίας. Όρια, συνέπεια του «μοντέλου» στη δοκιμασία των ορίων.



· Ευθυνοκεντρική ψυχοθεραπεία.

Τρόπος καθοδήγησης θεραπευόμενου ώστε να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα και να ικανοποιεί τις ανάγκες του.

1)Σύνδεση 2) Απόρριψη μη ρεαλιστικού τρόπου/ συμπεριφοράς και ταυτόχρονη αποδοχή του ίδιου 3) Διδασκαλία νέου τρόπου ευθυνοκεντρικής συμπεριφοράς.


· Σύνδεση ψυχοθεραπευτή / θεραπευόμενου.

Απαραίτητη. Προϋποθέτει διάθεση αυτοαποκάλυψης, υπευθυνότητα, ωριμότητα, ευαισθησία, αντοχή στην κριτική – δοκιμασίες, όχι παρηγόρια / Αρνηση – Αγνόηση – Απόδραση – Εκλογίκευση.


· Εφαρμογή στην εκπαίδευση.

Σύνδεση με μαθητές – Ψυχική κατάθεση.


· Ανάληψη ευθύνης της μοναδικότητας μας.

Πίεση κοινωνικής σύμβασης – καταδικάζει την ιδιαιτερότητα / απόκλιση – πλήρης υποταγή – θάβουμε τον αληθινό μας εαυτό.

Ανάληψη ευθύνης αυτού που είμαστε και αυτού που δεν είμαστε.


· Ψυχοπαθολογία ελληνικής οικογένειας.

Γάμος γυναίκας – αποκατάσταση – μη ικανοποίηση ερωτικών και συναισθηματικών αναγκών από σύζυγο ο οποίος δεν θέλει ευθύνες – αποκτά σχέση συμβιωτική με γιο για την κάλυψη των αναγκών της. Αναλαμβάνει τις συνέπειες των πράξεών του / του στερεί την πραγματικότητα.



· Ανάγκη της κοινωνίας με το υπερβατικό.

Η επιστήμη έχει αποδείξεις, δεν σχετίζεται με μυθολογίες.

Είναι ανθρώπινο δημιούργημα και δεν υπερβαίνει τη Θεία Χάρη.



Σύστημα δυτικού κόσμου: xωρίς οντολογική θεμελίωση δεν μπόρεσε να προσφέρει το λόγο, το σκοπό και την έννοια της ζωής.

Έρευνα: ψυχοθεραπευτές με ιστορικό οικογενειών πιστών, αντικαθιστούν με ψυχολογία το σύστημα πίστης των οικογενειών τους και αυτό προτείνουν.

Συμβολή Freud:

1) αποκήρυξη πουριτανισμού,

2) διακήρυξε ότι ο άνθρωπος δεν εξαντλείται στη συμπεριφορά του, αλλά έχει ένα βάθος ανεξιχνίαστο

3) διασώζει κρίσιμα στοιχεία ορθοδοξίας τα οποία σαμποτάρει η εκκλησιαστική πρακτική με ηθικισμό, τυπολατρεία και νομικισμό.

4) αναγνωρίζει ανάγκη θεραπευτικής δραστηριότητας προς τις βαθύτερες ρίζες της ανθρώπινης δυσφορίας.

Το παραπάνω βιβλίο έχει και θεωρητικό ενδιαφέρον, αλλά αυτό που έχω πραγματικά απολαύσει, του π. Φιλόθεου Φάρου είναι το "Έρωτος φύσις".

Θα μ’ ενδιέφεραν πολύ τα δικά σας σχόλια στους παραπάνω προβληματισμούς.

Έφη Κουντουράκη, οικογενειακή σύμβουλος – ψυχοθεραπεύτρια
ekountouraki@yahoo.com